قرائت› دفتر ۶› بخش ۷۷ - رجوع کردن به قصهٔ قبه و گنج› بیت ۲۲۸۱

M6:2281 — هم ازین بدبختی خلق آن جواد / منفجر کرده دو صد چشمهٔ وداد

هم ازین بدبختی خلق آن جوادمنفجر کرده دو صد چشمهٔ وداد
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:2281

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: همان خداوند بسیار بخشنده، از همین بدبختی و نگون‌بختی انسان‌ها، دویست چشمهٔ محبت و دوستی را جوشان و جاری ساخته است. معنا: این بیت بیان می‌کند که خداوند کریم، حتی از دل بدبختی و رنج انسان‌ها، چشمه‌های بی‌کران مهر و دوستی خود را به جریان می‌اندازد.

شرح

این بیت، که در اوج بیان لطف و عنایت الهی است، به حقیقتی بزرگ اشاره دارد: خداوند «جواد» است، یعنی بخشندهٔ بی‌انتها. این جواد بودن تنها در هنگام آسایش و نیک‌بختی ما نیست، بلکه در دلِ «بدبختی خلق» است که جلوه‌ای دیگر می‌یابد. مولانا به ما می‌گوید که خداوند، از همین رنج‌ها و گرفتاری‌ها، از همین ناامیدی‌ها و خطاها، منبعی برای جوشاندن «دو صد چشمهٔ وداد» می‌سازد. وداد یعنی دوستی و محبت. یعنی بدبختی انسان نه پایان کار است و نه نشانه‌ای از قهر الهی؛ بلکه، در نگاه مولوی، خود می‌تواند زمینه‌ای باشد برای فوران بی‌حد و حصر محبت و لطف خداوند. این یک پیام قاطع امید است: «مأیوس نباش!»

من معتقدم که این بیت، پرده از حکمت الهی در تبدیل اضداد برمی‌دارد. همان‌طور که مولانا خود در ادامه می‌گوید، اوست که «عین کفران را انابت ساخته». یعنی حتی ناسپاسی و کفر ما را می‌تواند به توبه و بازگشت تبدیل کند. این قدرت و عظمت اوست که «غنچه را از خار سرمایه دهد» و «از سواد شب برون آرد نهار». او از تنگدستی، گشایش می‌آورد و از ماری زهرآگین، مهره‌ای برای دوستی خلق می‌کند. این مثال‌ها همه مؤید این نکته‌اند که خداوند، نه تنها از چیزهای نیک، نیکویی می‌آفریند، بلکه حتی از دل تیرگی‌ها و ناامیدی‌ها، روشنایی و امید و محبت می‌آفریند. بدبختی ما، به جای آنکه ما را از خدا دور کند، می‌تواند دستمایهٔ جوشش چشمه‌های مهر او باشد، اگر ما گوش شنوا داشته باشیم و از آن مأیوسان نباشیم که خود را از رحمت او محروم می‌دانند. این همان دعوتی است که «باب رحمت تا ابد باز است.»

نکات کلیدی

  • بدبختی و رنج انسان، می‌تواند خود، بستر جوشش محبت بی‌کران الهی باشد.
  • خداوند «جواد» است؛ بخشندگی او محدود به خوشی‌ها نیست، بلکه در دل سختی‌ها نیز جلوه‌گر می‌شود.
  • مأیوس نباشید؛ حتی ناسپاسی و کفران نیز می‌تواند به توبه و بازگشت تبدیل شود.
  • حکمت الهی در تبدیل اضداد است؛ او از ناامیدی، امید و از تاریکی، روشنایی می‌آفریند.

Sources: d6-s53 · 01:02:50

❋

به زبانِ تو — AI

❋

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.