قرائت› دفتر ۶› بخش ۸۴ - منادی کردن سید ملک ترمد کی هر کی در سه یا چهار روز به سمرقند رود به فلان مهم خلعت و اسپ و غلام و کنیزک و چندین زر دهم و شنیدن دلقک خبر این منادی در ده و آمدن به اولاقی نزد شاه کی من باری نتوانم رفتن› بیت ۲۵۴۰
M6:2540 — گفت من در ده شنیدم آنک شاه / زد منادی بر سر هر شاهراه
M6:2540
شرحِ سروش — برگرفته از درسگفتارهای ضبطشدهٔ مثنوی او
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: گفت: «من در روستا شنیدم که شاه ندایی بر سر هر شاهراه زد.» معنا: دلقک به شاه گفت که شنیده است پادشاه فرمانی صادر کرده و آن را در همهٔ راهها اعلام کرده است.
شرح
مولانا با ظرافتی خاص، داستان را پیش میبرد. در این لحظه، نه فقط پادشاه، که همهٔ دربار و حتی مردم بیرون قصر، سراسیمه و مشتاق منتظرند که این دلقک، که با عجله و پریشانحال آمده، چه خبری آورده است. او با این کار، تعلیق و کنجکاوی را به اوج میرساند تا شنونده به دقت پیگیر شود که راز چیست و چه اتفاقی افتاده است. دلقک در پاسخ، روایت میکند: «من در روستا شنیدم که پادشاه منادیای فرستاده و بر سر هر شاهراهی اعلام کرده است که به دنبال کسی است که در سه روز تا سمرقند بتازد و او را گنجهای فراوان پاداش خواهد داد.» نکتهٔ ظریف اینجاست که این دلقک، از پی آن شتابزده به حضور شاه نرسیده است که برای این مأموریت داوطلب شود. هرگز! او آمده بود تا بگوید: «من چنین توانی ندارم و از من چنین انتظاری نباید داشت.» بنابراین، هدف او از بازگو کردن این خبر، نه قبول مسئولیت، بلکه اعلام عجز و تقاضای معافیت بوده است. این بیت نشان میدهد که دلقک تنها یک واسطهٔ خبر است و قصد اصلیاش از این شتاب و آشوب، کنارهگیری از این مأموریت خطیر است، نه پذیرش آن. این بیت، در برخی نسخ مثنوی، نیامده است، اما در نسخ معتبر وجود دارد و روایت را کامل میکند.
نکات کلیدی
- مولانا با ایجاد تعلیق، مخاطب را مشتاق ادامهٔ داستان میکند.
- دلقک تنها خبر شاه را بازگو میکند، نه اینکه داوطلب مأموریت شود.
- قصد اصلی دلقک از این شتاب، اعلام ناتوانی و درخواست معافیت است.
- مولانا قصد دلقک را از «شتاب» و «خبررسانی» برای انصراف از مسئولیت روشن میسازد.
- این بیت، که روایتگر اعلام پادشاه است، در برخی نسخ مثنوی نیامده است.
Sources: d6-s58 · 00:28:29 d6-s58 · 00:29:23
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: He said: "I heard in the village that the King Proclaimed an announcement on every highway." Meaning: The jester informs the king that he heard about a royal proclamation, publicly announced throughout the land.
Explanation
Mowlana, with his characteristic subtlety, advances the narrative. At this moment, not only the king but the entire court, and even the people outside the palace, are in a state of anxious eagerness, wondering what news this distraught and hasty jester has brought. Mowlana masterfully builds suspense and curiosity, ensuring that the listener will pay close attention to discover the secret and what has transpired. The jester, in response, recounts: "I heard in the village that the King has issued a proclamation, announced on every highway, stating that he seeks someone who can ride to Samarkand in three days, promising vast treasures as a reward." The crucial subtlety here is that the jester has not rushed to the king's presence to volunteer for this mission. Far from it! He came to declare: "I do not possess such ability, and no such expectation should be held of me." Therefore, his purpose in relaying this news was not to accept responsibility, but rather to confess his inability and request exemption. This verse reveals the jester merely as a messenger; his true intention behind this haste and commotion is to withdraw from this perilous assignment, not to embrace it. It is worth noting that this particular beyt is absent from some versions of the Masnavi, though present in authoritative ones, completing the narrative.
Key takeaways
- Mowlana builds suspense, drawing the audience into the narrative.
- The jester merely relays the king's proclamation, he does not volunteer for the task.
- The jester's true intention in his haste is to declare his inability and seek exemption.
- Mowlana clarifies the jester's "haste" and "news-bearing" as an act of renouncing responsibility.
- This particular verse, describing the king's proclamation, is absent in some versions of the Masnavi.
Sources: d6-s58 · 00:28:29 d6-s58 · 00:29:23
به زبانِ تو — AI
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.