قرائت دفتر ۶ بخش ۸۴ - منادی کردن سید ملک ترمد کی هر کی در سه یا چهار روز به سمرقند رود به فلان مهم خلعت و اسپ و غلام و کنیزک و چندین زر دهم و شنیدن دلقک خبر این منادی در ده و آمدن به اولاقی نزد شاه کی من باری نتوانم رفتن بیت ۲۶۰۸

M6:2608 — در تانی بر یقینی بر زنی / گوش‌مال من بایقانی کنی

در تانی بر یقینی بر زنیگوش‌مال من بایقانی کنی
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:2608

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: در درنگ و تأمل، به یقین دست خواهی یافت؛ و مرا با اطمینان و قطعیت کیفر خواهی داد.

معنا: دلقک در این بیت، شاه را به بردباری و تحقیق فرا می‌خواند تا کیفر او از سر یقین باشد، نه گمان و شتاب‌زدگی.

شرح

این بیت در ادامهٔ سخن دلقک با پادشاه می‌آید که از او می‌خواهد عجولانه حکم ندهد. مولانا از زبان دلقک، به یک اصل اساسی در باب قضاوت و عدالت اشاره می‌کند: «تحری» و «تأنی» است که به «یقین» می‌رساند. دلقک می‌گوید، ای پادشاه، من نمی‌گویم از گناه من درگذر؛ خیر. من فقط می‌گویم "تحری" کن، یعنی جستجو و تحقیق کن، همان‌طور که در قرآن هم داریم که "اولئک تحروا رشدا"؛ کسانی که در پی رشد و حقیقت‌اند، تحری می‌کنند. پس، من نمی‌گویم از من بگذر، بلکه می‌گویم تحقیق کن.

صبر و تأنی، نقطهٔ مقابل عجله و شتاب‌زدگی است. اگر تو صبوری ورزیدی و عجله نکردی، آن‌گاه به یقینی دست خواهی یافت، به یک اطمینان خاطر خواهی رسید. در آن صورت، گوشمال دادن و کیفر کردن من نه بر اساس حدس و گمان و تحریک بدخواهان، بلکه بر اساس "ایقان" و "یقین" خواهد بود. این یعنی، کیفر باید بر پایهٔ علم قطعی باشد، نه ظن و گمان. این، یک اصل عقلانی و اخلاقی است که در نظام عدالت نیز جایگاهی والا دارد؛ مجازات بی‌تأنی، مجازات بی‌تحری، مجازات بی‌یقین، جز ظلم نامی دیگر ندارد. مولانا با این بیان می‌خواهد بگوید که حتی در مقام قدرت و سلطنت، حکم باید از سر بصیرت و قطعیت باشد، نه از سر غضب و سعایت بدخواهان.

نکات کلیدی

  • عدالت و قضاوت صحیح نیازمند تأنی و تحقیق است.
  • یقین، باید مبنای هر گونه کیفر و مجازات باشد، نه گمان.
  • تصمیم‌گیری شتاب‌زده، به‌ویژه در امور قضایی، از عدل دور است.
  • مولانا بر اهمیت کسب اطمینان خاطر پیش از عمل تأکید دارد.

Sources: d6-s60 · 01:35:00

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.