قرائت دفتر ۶ بخش ۹۴ - آمدن جعفر رضی الله عنه به گرفتن قلعه به تنهایی و مشورت کردن ملک آن قلعه در دفع او و گفتن آن وزیر ملک را کی زنهار تسلیم کن و از جهل تهور مکن کی این مرد میدست و از حق جمعیت عظیم دارد در جان خویش الی آخره بیت ۳۰۳۴

M6:3034 — شسته در زین آن‌چنان محکم‌پیست / گوییا شرقی و غربی با ویست

شسته در زین آن‌چنان محکم‌پیستگوییا شرقی و غربی با ویست
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:3034

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: او چنان محکم بر زین اسب نشسته بود که گویی تمامی شرق و غرب عالم با او همراهند. معنا: این بیت به توصیف فردی می‌پردازد که با چنان پایداری و اطمینانی گام برمی‌دارد که حضور او به تنهایی، نیروی تمام جهان را در خود جمع کرده است.

شرح

این بیت شگفت‌انگیز، تصویری است تمام‌عیار از آن جمعیت خاطر و شجاعت کم‌نظیری که در دل مردان خدا و اولیاء حق جای می‌گیرد. مولانا این را در داستان جعفر طیار و فتح قلعه‌ای ذکر می‌کند؛ قلعه‌ای که در ظاهر نفوذناپذیر می‌نماید و مردی یک‌سوار، تنها به آن هجوم می‌برد. این «محکم‌پی» بودن بر زین، چیزی بیش از یک مهارت رزمی است؛ این نمادی است از توکل بی‌باکانه و اطمینان درونی به قدرتی برتر.

وقتی انسان به چنین مرتبه‌ای از یقین و جمعیت خاطر می‌رسد، دیگر کثرت دشمنان یا عظمت موانع او را متزلزل نمی‌کند. این جاست که مولانا می‌فرماید: «گوسفندان گر برونند از حساب / ز انبوهی‌شان کی بترسد آن قصاب؟». این تشبیه قصاب به پیامبران یا اولیای حق، نشان می‌دهد که نیروهای بیرونی هر اندازه هم پرشمار باشند، در برابر کسی که از «خورشید» پشت‌گرم است، به هیچ می‌افتند. جعفر طیار که یک‌تنه به قلعه می‌تازد، چنان استوار و مطمئن بر اسب خویش نشسته که حتی یک لشکر را در برابر خود می‌بیند که «همچو سیماب است لرزان پیش او». این لرزش «سیماب‌گون»، نه از ترس سلاح او، بلکه از هیبت حضور و قوت روح اوست.

این بیت به ما می‌آموزد که قدرت حقیقی نه در کثرت عددی، بلکه در وحدت باطنی و انسجام روح است. وقتی انسانی به چنین یکپارچگی درونی دست یابد، «شرقی و غربی» با او می‌شوند، یعنی تمامی کائنات و هر آنچه در شرق و غرب عالم است، در باطن با اوست و برای تحقق مقصود او هم‌قدم می‌شود. این پایداری و ثبات بر زین وجود، همان است که شجاعت و جسارت را می‌زاید و ترس را از دل می‌زداید. این نه از سر خودبینی، که از سر خودیابی و درک درست جایگاه خویش در برابر حضرت حق است. این همان سرّی است که پیامبران را در برابر انبوه مخالفان پیروز می‌گرداند.

نکات کلیدی

  • قدرت حقیقی در ثبات درونی و جمعیت خاطر است، نه در کثرت ظاهری.
  • توکل راستین به قدرتی برتر، شجاعتی بی‌باکانه می‌آفریند.
  • انسان «محکم‌پی» چنان نیرومند است که گویی تمام جهان با اوست.
  • حضور یک فرد با یقین و ارادهٔ قوی، می‌تواند لرزه بر اندام لشکرها افکند.

Sources: d6-s68 · 00:48:35 d6-s68 · 00:49:56

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.