قرائت› دفتر ۶› بخش ۹۴ - آمدن جعفر رضی الله عنه به گرفتن قلعه به تنهایی و مشورت کردن ملک آن قلعه در دفع او و گفتن آن وزیر ملک را کی زنهار تسلیم کن و از جهل تهور مکن کی این مرد میدست و از حق جمعیت عظیم دارد در جان خویش الی آخره› بیت ۳۱۰۰

M6:3100 — نه همه ملک جهان دون دهد / صد هزاران ملک گوناگون دهد

نه همه ملک جهان دون دهدصد هزاران ملک گوناگون دهد
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:3100

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: نه تنها مُلک (پادشاهی) فرومایه این جهان را عطا می‌کند، بلکه صدها هزار مُلک گوناگون دیگر را می‌بخشد. معنا: این بیت بیان می‌کند که خداوند نه تنها فرمانروایی این جهان فانی را می‌دهد، بلکه قلمروها و پادشاهی‌های بی‌شمار و متنوع دیگری را نیز به بندگان خود عطا می‌کند که فراتر از ادراک ماست.

شرح

این بیت اشاره به گستردگی بی‌کران فیض و عطای الهی دارد. مولوی اینجا تأکید می‌کند که خداوند نه تنها مُلک فرومایه و محدود این جهان را، که ما آن را سراسر هستی می‌پنداریم، به ما می‌بخشد، بلکه صدها هزار مُلک و قلمرو دیگر در گنجینهٔ هستی دارد که هر کدام جلوه‌ای از جمال و جلال اوست. در نگرش مولانا، این عالم صورتی‌ست که از بی‌صورتی برآمده و در هر ذره‌ای، بی‌نهایت جلوه پنهان است. همانطور که جهان آینهٔ جمال الهی‌ست و هر آینه به قدر ظرفیت خود تجلی حق را انعکاس می‌دهد، این «مُلک‌های گوناگون» نیز نشانگر کثرت مظاهر وحدت حق هستند. این گسترهٔ بی‌کران، ما را به این سوق می‌دهد که از محدودیت‌های ادراکی فراتر برویم و به یاد آوریم که آنچه می‌بینیم، تنها بخشی بسیار ناچیز از کل هستی است. این فراوانی بخشایش، دعوتی‌ست به تأمل در غنای مطلق مبدأ هستی و خروج از تنگ‌نظری که تنها به «مُلک جهان دون» چشم دوخته است. خداوند، «بحرصفت» است؛ دریایی مواج از معارف و مظاهر که این جهانِ ما تنها جزیره‌ای‌ست در آن بحر. این بیت، به گواهی مولانا، به انسان یادآور می‌شود که تنها به این ساحل نچسبد و بداند که آن سوی افقِ ادراک او، قلمروهایی بی‌شمار از آفرینش و آفریننده هستی دارد که چشم ما از دیدن آن قاصر است، اما قلب عارف آن را حس می‌کند.

نکات کلیدی

  • جهان فانی ما تنها بخش کوچکی از گسترهٔ بیکران آفرینش است.
  • عطای الهی فراتر از درک و انتظار ماست؛ خداوند مُلک‌های بی‌شماری می‌بخشد.
  • این کثرت مُلک‌ها، تجلیِ وحدت الهی در مظاهر گوناگون است.
  • محدودنگری به این جهانِ دون، غفلت از گسترهٔ بی‌منتهای فیض حق است.

Sources: d6-s69 · 09:06:00 d6-s69 · 11:22:00 s01 [framing the whole project] s02 [the arabic preamble & the "quran in persian" claim] s04 [the deepest m1:1 شرح]

❋

به زبانِ تو — AI

❋

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.