قرائت دفتر ۶ بخش ۹۶ - باخبر شدن آن غریب از وفات آن محتسب و استغفار او از اعتماد بر مخلوق و تعویل بر عطای مخلوق و یاد نعمتهای حق کردنش و انابت به حق از جرم خود ثُمَّ الَّذینَ کَفَروا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلونَ بیت ۳۱۴۰

M6:3140 — عنکبوت و این صطرلاب رشاد / بی‌منجم در کف عام اوفتاد

عنکبوت و این صطرلاب رشادبی‌منجم در کف عام اوفتاد
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:3140

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: این اسطرلاب هدایتگر و نقش‌های عنکبوت‌وار آن، بی‌آنکه منجمی باشد، به دست مردمان عادی افتاده است. معنا: مولانا می‌گوید که وجود انسان همچون اسطرلابی پر از نقش و نگار رمزی است که می‌تواند راهگشای شناخت حق باشد، اما این ابزار گرانبها بدون راهنمایی پیامبران به دست نادانان افتاده و قدرش ناشناخته مانده است.

شرح

من بارها گفته‌ام که مولانا، انسان را یک «اسطرلاب اوصاف الهی» می‌بیند. این اصطلاح از خود اوست: «آدم اسطرلاب اوصاف علوست / وصف آدم مظهر آیات اوست». اسطرلاب، همانطور که می‌دانید، ابزاری یونانی‌الاصل است که نجوم‌دانان برای رصد ستارگان و محاسبات فلکی به کار می‌بردند. آن نقوش پیچیده و درهم‌تنیده‌ای که بر صفحه اسطرلاب رسم می‌شود، گویی «نقوش عنکبوت» هستند؛ خطوطی رمزی که تنها یک منجم واقعی می‌تواند آن‌ها را بخواند و از وضعیت آسمان و کواکب خبر دهد. این از خوش‌ذوقی بعضی فلاسفه است که فیلسوف قرون وسطی، پیتر آبلارد، نام دختر نامشروعش را "اسطرلاب" گذاشته بود.

نکات کلیدی

  • انسان، خود، اسطرلابی از اوصاف الهی است که حقایق غیبی را منعکس می‌کند.
  • «نقوش عنکبوت» نماد پیچیدگی و رمزآلودگی وجود انسان است که تنها با بصیرت خاص قابل خواندن است.
  • بی‌منجم ماندنِ اسطرلابِ وجود انسان در دست «عام»، نشان از گمراهی و ناتوانی در درک حقیقت خویش و خداست.
  • انبیا تنها منجمان حقیقی‌اند که می‌توانند این اسطرلاب را به درستی بخوانند و راه هدایت را آشکار سازند.

Sources: d6-s70 · 14:19 d6-s70 · 15:44 d6-s70 · 17:02

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.