قرائت› دفتر ۶› بخش ۶ - صبر فرمودن خواجه مادر دختر را کی غلام را زجر مکن من او را بیزجر ازین طمع باز آرم کی نه سیخ سوزد نه کباب خام ماند› بیت ۳۱۵
M6:315 — روز رویت روی خاتونان تر / کیر زشتت شب بتر از کیر خر
M6:315
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت، زبان حال کنیزک است که پس از وصال، معشوق خود را سرزنش میکند و میگوید که ظاهر فریبندهات در روز با باطن زشت و ناتوانت در شب، هیچ تناسبی ندارد.
این بیت نقطه اوج داستان کنیزک و غلام است؛ لحظهای که توهم فرو میریزد و واقعیت زشت آشکار میشود. کنیزک که شیفتهٔ ظاهر غلام شده بود، پس از آنکه شبی را با او میگذراند، با عجزی شرمآور و واقعیتی زننده روبرو میشود. کلام او آمیزهای از خشم، سرخوردگی و تحقیر است.
مولانا از این تصویر تند و بیپرده استفاده میکند تا تمثیل اصلی خود را بسازد: دنیا نیز چنین است. از دور، مانند عروسی زیبا و دلفریب (نعیم این جهان) به نظر میرسد و انسان را به سوی خود میکشاند. اما وقتی انسان به آن نزدیک میشود و آن را «امتحان» میکند، درمییابد که در حقیقت، پیرزنی زشترو، فریبکار و ناکارآمد است. زیبایی ظاهری دنیا (روز رویت) فریبی است که حقیقت ناخوشایند و پوچ آن (کیر زشتت شب) را پنهان میکند. این بیت به شکلی تکاندهنده، فاصلهٔ میان «وعده» و «واقعیت» را در تجربهٔ انسانی، بهویژه در مواجهه با تعلقات دنیوی، به تصویر میکشد.
- خاتونان
- جمع خاتون، بانوان بزرگ و شریف
- تر
- در اینجا به معنی باطراوت، شاداب، تازه
- بتر
- بدتر، زشتتر
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.