قرائت دفتر ۶ بخش ۹۸ - توزیع کردن پای‌مرد در جملهٔ شهر تبریز و جمع شدن اندک چیز و رفتن آن غریب به تربت محتسب به زیارت و این قصه را بر سر گور او گفتن به طریق نوحه الی آخره بیت ۳۲۴۸

M6:3248 — هیچ ناورد از ره کدیه به دست / غیر صد دینار آن کدیه‌پرست

هیچ ناورد از ره کدیه به دستغیر صد دینار آن کدیه‌پرست
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:3248

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: از راه گدایی، هیچ چیز به دست نیاورد، جز صد دینار، آن گدایی‌پیشه‌.

معنا: این بیت بیان می‌کند که فردی که برای پرداخت بدهی دیگران به گدایی روی آورد، حاصل کارش تنها صد دینار بود و مولانا با به کار بردن واژهٔ «کدیه‌پرست» تلویحاً این عمل را تقبیح می‌کند.

شرح

این بیت، از جملهٔ ابیات دفتر ششم مثنوی، در داستان وامدار و پایمرد می‌آید و به صراحت و با اشاره‌ای ظریف، موضع مولانا را در قبال پدیدهٔ گدایی آشکار می‌کند. در این داستان، پایمرد یا ضامن، برای آنکه وام بدهکار را بپردازد، به جمع‌آوری پول از راه گدایی می‌پردازد. بیت می‌گوید که او «هیچ ناورد از ره کدیه به دست / غیر صد دینار». یعنی از این شیوه، جز صد دینار ناچیز، چیزی حاصلش نشد.

اما نکتهٔ کلیدی در کلمهٔ «کدیه‌پرست» است. کدیه به معنای گدایی است و حتی ریشهٔ کلمهٔ عربی «تکدی» (گدایی کردن) نیز از همین واژهٔ فارسی مشتق شده است، که مولانا خود به این نکته واقف بوده. آنجا که مولانا می‌گوید «آن کدیه‌پرست»، به روشنی اشاره به همان پایمرد دارد که برای جمع‌آوری پول، به این روش روی آورده. این تعبیر «کدیه‌پرست» در اینجا نه فقط به معنای کسی است که گدایی می‌کند، بلکه تلویحاً به کسی اشاره دارد که گویی گدایی کردن برایش به یک عادت، یک مذهب، یا حتی یک پرستش تبدیل شده است. این نشان می‌دهد که مولانا، با آنکه در اینجا برای هدفی خیرخواهانه گدایی شده، اما با «کدیه‌گری» و «کدیه‌پرستی» میانه‌ای خوش ندارد؛ حتی اگر این عمل به ظاهر برای رفع حاجت مشروعی باشد. کمبود مبلغ جمع‌آوری‌شده (فقط صد دینار) نیز خود نشانهٔ دیگری از بی برکتی و بی‌حاصلی این راه است. برای مولانا، گدایی، حتی در پس پردهٔ خیرخواهی، روشی نیست که بتواند نتایج حقیقی و پایدار به بار آورد، بلکه انسان را به سمت پرستشِ فعل گدایی می‌کشاند و از سرچشمهٔ حقیقی روزی‌رسانی غافل می‌سازد.

نکات کلیدی

  • مولانا با پدیدهٔ گدایی و «کدیه‌پرستی»، حتی برای مقاصد خیر، میانه‌ای خوش ندارد.
  • گدایی، راهی کم‌حاصل و بی‌برکت است و نتایج پایداری به بار نمی‌آورد.
  • واژهٔ «کدیه‌پرست» نه فقط به عمل گدایی، بلکه به پذیرش آن به عنوان یک شیوهٔ زندگی یا منبع اتکا اشاره دارد.

Sources: d6-s73 · 04:31:31 d6-s73 · 05:40:40 d6-s73 · 06:33:33

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.