قرائت دفتر ۶ بخش ۱۰ - وا نمودن پادشاه به امرا و متعصبان در راه ایاز سبب فضیلت و مرتبت و قربت و جامگی او بریشان بر وجهی کی ایشان را حجت و اعتراض نماند بیت ۳۹۴

M6:394 — باز آمد گفت از هر جنس هست / اغلب آن کاسه‌های رازیست

باز آمد گفت از هر جنس هستاغلب آن کاسه‌های رازیست
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:394

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: او بازگشت و گفت از هر نوع کالایی هست؛ اغلبِ آن کاسه‌های ساختِ ری است. معنا: این بیت گزارش یک امیر به پادشاه است که دربارهٔ اجناس یک کاروان تحقیق کرده و می‌گوید اجناس متنوعی دارند که عمدهٔ آن‌ها کاسه‌های ساخت شهر ری است.

شرح

ببینید، این بیت در دل داستانی می‌آید که پادشاه برای سنجش امیران خود، آن‌ها را یکی‌یکی به دنبال اطلاعاتی دربارهٔ یک کاروان می‌فرستد. این گزارشِ یکی از آن امیران است؛ او باز می‌گردد و می‌گوید کاروان کالاهای متنوعی دارد، اما غالبِ آن‌ها "کاسه‌های رازی" هستند، یعنی کاسه‌هایی که در شهر ری ساخته شده‌اند. این نکته در کلام مولانا بسیار عمیق است: پادشاه به محض دریافت این پاسخ، سؤال دیگری می‌پرسد که امیر برای آن پاسخی ندارد: "کی بیرون شدند از شهر ری؟" این نشان می‌دهد که گزارش این امیر، همچون گزارش سایر امیران در این داستان، "ناقص" و "سست‌رای" است. او فقط به همان سؤالی پاسخ داده که پرسیده شده بود، بدون آنکه چشم‌اندازی جامع از کاروان به دست آورده باشد. این تصویری است از درک‌های جزئی و پراکنده که از دیدگاه مولانا، نقص اساسی در معرفت و شناخت است. معرفت حقیقی، کلی‌نگر است؛ اما این امیران، یکی پس از دیگری، تنها می‌توانند یک پاره از حقیقت را ببینند و گزارش دهند. اینجاست که مولانا با همین داستان‌های به‌ظاهر ساده، به ریشه‌های فلسفهٔ معرفت‌شناسی خود نقب می‌زند.

نکات کلیدی

  • معرفتِ جزئی و تک‌بعدی، بی‌درنگ ما را در مواجهه با پرسش‌های جامع‌تر ناتوان می‌سازد.
  • پاسخ‌گویی به یک سؤال خاص، تضمینی برای درک کامل حقیقتِ یک پدیده نیست.
  • مولانا از طریق این داستان‌ها به "سست‌رایی" و "نقصان" در فهم انسان اشاره می‌کند.
  • حقیقت، اغلب در گرو نگاهی جامع و فراتر از ظاهر است.

Sources: d6-s10 · 00:08:09 d6-s10 · 00:09:44 d6-s10 · 00:10:15

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.