قرائت دفتر ۶ بخش ۱۱۴ - روان گشتن شاه‌زادگان بعد از تمام بحث و ماجرا به جانب ولایت چین سوی معشوق و مقصود تا به قدر امکان به مقصود نزدیک‌تر باشند اگر چه راه وصل مسدودست به قدر امکان نزدیک‌تر شدن محمودست الی آخره بیت ۳۹۸۲

M6:3982 — یا چو ابراهیم مرسل سرخوشی / خویش را افکند اندر آتشی

یا چو ابراهیم مرسل سرخوشیخویش را افکند اندر آتشی
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:3982

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: یا همانند ابراهیم پیامبر، سرمست از عشق، خویشتن را به درون آتش افکند. معنا: این بیت، ابراهیم را نمادی از کسی می‌داند که از سر عشق و سرخوشی، بی‌باکانه جان خود را به خطر می‌اندازد.

شرح

در این بیت، مولانا به یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های عاشقان اشاره می‌کند: حضرت ابراهیم، که خویش را «سرخوشانه» به آتش افکند. نکته کانونی در اینجا، واژه «سرخوشی» است. این سرخوشی، نه به معنای بی‌خبری و غفلت، بلکه به معنی شوریدگی و سرمستیِ ناشی از عشقی است که تمام ترس‌ها را زایل می‌کند. ابراهیم در این داستان، مظهر سالکی است که نه از روی یأس و ناامیدی، بلکه از فرط یقین و وصل، خود را به کام خطر می‌سپارد. این عمل، در نظر مولانا، تجلی اعلای شجاعتی است که از دل عشق برمی‌خیزد. او نه تنها از پادشاهی و ثروت دنیوی چشم می‌پوشد (چنان که در داستان ابراهیم ادهم آمده)، بلکه از جان خویش نیز در راه معشوق درمی‌گذرد. این ترک جان، نه با ناله و شیون، بلکه با پایکوبی و سرخوشی همراه است، زیرا عاشق خود را به دامن امنِ معشوق می‌اندازد و می‌داند که هیچ گزندی به او نمی‌رسد. این همان روح سبک‌روحی است که مولانا در جای جای مثنوی به آن اشاره می‌کند؛ رهایی از سنگینی‌های مادی و ارتقاء به مرتبه‌ای که آتش دنیا، بر جان عاشق، گلستان می‌شود.

نکات کلیدی

  • «سرخوشی» کلید فهم این بیت است: ابراهیم از شور عشق و یقین به خدا، نه از روی ترس، خود را به آتش افکند.
  • این اقدام نمادی از شجاعتِ ناشی از عشق است که فراتر از منطق‌های زمینی می‌رود.
  • عاشق حقیقی، با رها کردن جان در راه معشوق، نه تنها غمگین نیست که سرمست و شادمان است.
  • داستان ابراهیم، نمونه‌ای دیگر از ترکِ تمامی تعلقات دنیوی، حتی جان، در راه وصال حق است.

Sources: d6-s89 · 00:12:32

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.