قرائت دفتر ۶ بخش ۱۲۴ - بازگشتن آن شخص شادمان و مراد یافته و خدای را شکر گویان و سجده کنان و حیران در غرایب اشارات حق و ظهور تاویلات آن در وجهی کی هیچ عقلی و فهمی بدانجا نرسد بیت ۴۳۵۳

M6:4353 — لشکر آرد او پگه تا حول نیل / تا زند بر موسی و قومش سبیل

لشکر آرد او پگه تا حول نیلتا زند بر موسی و قومش سبیل
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:4353

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: او (فرعون) در سپیده‌دم لشکری را به سوی کرانه‌های نیل روانه می‌کند / تا بر موسی و قومش راه را ببندد. معنا: این بیت اشاره به قصد فرعون دارد که با سپاه خود، راه را بر حضرت موسی و بنی‌اسرائیل در کنار رود نیل ببندد. این ظاهراً یک توطئه برای نابودی آنان بود.

شرح

این بیت از تمثیلات درخشان مثنوی است که عمق حکمت الهی و لطف خفی را به تصویر می‌کشد. فرعون با سپاه خود به قصد اِذلال موسی و قومش، به سوی نیل روانه می‌شود، اما مولانا به ما می‌آموزد که در این ظاهرِ قهر، باطنی از لطف نهفته است. این همان سرّ الهی است که گویی در دل زهر، تریاق می‌نهد و در دل گمراهی، راه هدایت می‌گشاید.

مقصود فرعون، بستن راه و نابودی بود، اما نتیجه‌ی کار او درست برعکس از آب درآمد. این نه تنها راهی برای نجات موسی شد، بلکه موجب ظهور معجزه‌ای عظیم گشت — شکافته شدن نیل و غرق شدن سپاه فرعون. اینجا «مکروا و مکرالله والله خیر الماکرین» به تمام معنا تجلی پیدا می‌کند؛ دشمنان طرح می‌ریزند، اما خداوند طرحی دیگر دارد که فراتر از فهم عادی ماست. اینجاست که می‌بینیم گاهی خود ضلالت‌ها، چنانکه مولانا می‌گوید، «مقدمه هدایت» می‌شوند. این ضلالت و قصد شرّ فرعون، در نهایت وسیله‌ای شد برای رشد و سود مؤمنان.

این درس بزرگی برای اهل طلب است: هیچ نیکوکاری نباید خود را از مکر الهی ایمن بداند و هیچ بدکاری نباید از رحمت او ناامید شود. حتی در عالی‌ترین مقامات هم لغزش ممکن است، و در سیاه‌ترین گناهان هم امید به مغفرت و جهشی روحانی. این همان مکرمتی است که گاه خداوند در گناه می‌نهد، چنانکه در روایات داریم که اگر گناه نکنید، به خودپسندی دچار می‌شوید. در این داستان، قصد فرعون برای ذلت مؤمنان، به ظهور معجزات و عزت‌شان انجامید. اینجاست که حق تعالی از «الطاف خفی» خود پرده برمی‌دارد و نشان می‌دهد که چگونه می‌تواند در دل یک بلای مهیب، پاداش‌ها و گشایش‌ها پنهان کند. این از آن رازهای هستی است که آدمی را به تسلیم در برابر تدبیر حکیمانه الهی فرامی‌خواند و از قضاوت‌های سطحی درباره‌ی خیر و شر برحذر می‌دارد.

نکات کلیدی

  • لطف خفی الهی: در اوج قصد شر دشمنان، الطاف پنهان خداوند کارساز می‌شود.
  • ضلالت مقدمه هدایت: گاهی مسیرهای اشتباه یا قصد بد دیگران، به لطف الهی، منجر به هدایت و رستگاری می‌شود.
  • مکر الهی: خداوند "خیر الماکرین" است و نقشه‌های دشمنان را به نفع مؤمنان دگرگون می‌کند.
  • ایمنی و ناامیدی: هیچ کس از مکر الهی ایمن نیست، حتی نیکوکاران؛ و هیچ کس از رحمت او نباید ناامید شود، حتی بدکاران.
  • معجزات برای قهر دشمن: هدف اصلی معجزات، سرکوب و شکست دشمنان است، که در نتیجه به تأیید رسالت نیز می‌انجامد.

Sources: d6-s96 · 21:11:32 d6-s96 · 23:16:30 d6-s96 · 22:00:00

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.