قرائت دفتر ۶ بخش ۲۹ - وصیت کردن مصطفی علیه‌السلام صدیق را رضی الله عنه کی چون بلال را مشتری می‌شوی هر آینه ایشان از ستیز بر خواهند در بها فزود و بهای او را خواهند فزودن مرا درین فضیلت شریک خود کن وکیل من باش و نیم بها از من بستان بیت ۹۹۳

M6:993 — عقل و ایمان را ازین طفلان گول / می‌خرد با ملک دنیا دیو غول

عقل و ایمان را ازین طفلان گولمی‌خرد با ملک دنیا دیو غول
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:993

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: دیو غول، عقل و ایمان را با پیشکش ملک دنیا از دست این کودکان گول می‌ستاند. معنا: شیطان با فریب مردم و عرضهٔ متاع ناچیز دنیا، گوهرهای ارزشمندی چون عقل و ایمان را از آن‌ها می‌رباید، چرا که اینان قدر واقعی سرمایه‌های درونی خود را نمی‌دانند.

شرح

این بیت در ادامهٔ داستانی می‌آید که پیامبر اکرم (ص) به ابوبکر صدیق (رض) توصیه می‌کند تا بلال حبشی را از ارباب یهودی‌اش خریداری کند. ابوبکر که از ارزش معنوی بلال و نور توحید در وجود او آگاه است، با خود می‌گوید که این یهودیان قدر این گوهر را نمی‌دانند و به سهولت می‌توان آن را از کف این «کودکان گول» ربود. مولانا از این تمثیل بهره می‌گیرد تا یک قاعدهٔ کلی‌تر را بیان کند.

من معتقدم، «کودکان گول» در اینجا، کنایه از کسانی است که از گران‌بهای عقل و ایمان خویش غافل‌اند. همانند طفلی که ارزش گوهری را نمی‌شناسد و آن را به یک قرص نان می‌فروشد، اینان نیز بهای حقیقی خرد و اعتقاد قلبی خود را نمی‌دانند. «دیو غول» که مولانا از آن سخن می‌گوید، بی‌تردید همان شیطان است که با فریب و تزئین متاع فانی دنیا، به شکار این ارواح ساده‌لوح می‌پردازد. شیطان، ملک و جاه و دنیا را چنان می‌آراید و «مردار» آن را چنان زینت می‌دهد — همان‌طور که در بیت بعدی (M6:994) می‌گوید: «آنچنان زینت دهد مردار را / که خرد زیشان دو صد گلزار را» — که انسان‌های بی‌بصیرت، ارزش‌های ابدی و گران‌بهای خود را با پشیزی بی‌ارزش معاوضه می‌کنند. این یک معاملهٔ زیان‌بار است که سودش از آنِ دیو است و خسرانش از آنِ انسان.

این تنها به معنی مادی نیست؛ دیو غول تنها «ملک دنیا» را نمی‌دهد، بلکه جلوه‌های زودگذر شهرت، قدرت، لذت‌های آنی و آسایش ظاهری را نیز در کف می‌گذارد تا عقل نقاد و ایمان راسخ را از دست مؤمن برباید. مولانا اینجا پرده از یک فریب بزرگ شیطانی برمی‌دارد: گران‌بهاترین دارایی انسان، یعنی خرد که چراغ راه است و ایمان که پشتوانهٔ وجودی اوست، به ارزان‌ترین قیمت، یعنی متاع فانی و پرزرق‌وبرق دنیا، به حراج گذاشته می‌شود. این بیت درسی عمیق در ارزش‌شناسی و شناخت دام‌های پنهان مسیر سلوک است.

نکات کلیدی

  • ناآگاهی از ارزش خودی: انسان‌های غافل، ارزش حقیقی عقل و ایمان خود را نمی‌شناسند.
  • فریبکاری شیطان: شیطان با جلوه‌آرایی‌های دنیا، گوهرهای درونی انسان را می‌ستاند.
  • تجارت زیان‌بار: معاوضهٔ عقل و ایمان با ملک دنیا، فریب بزرگ و زیانی جبران‌ناپذیر است.
  • اهمیت ارزش‌شناسی: بصیرت درونی برای تمایز گوهرهای ابدی از زرق‌وبرق فانی دنیا حیاتی است.

Sources: d6-s21 · 00:47:44 d6-s21 · 00:49:04

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.