غزل شمارهٔ ۲۶۰۷

این غزل با تکرار پرسش «یا نی؟» (یا نه؟)، خواننده را به تأیید حقیقتی واحد دعوت می‌کند. در بیت اول، معشوق ازلی به «ماه» تشبیه شده که نورش آسمان و زمین را فرا گرفته و جز او هیچ چیز وجود ندارد. بیت دوم این ایده را گسترش می‌دهد و می‌گوید تمام اعمال و افکار ما، از چابکی تا سستی، از «کمین» یا همان منبع پنهان الهی سرچشمه می‌گیرد. در عرفان، این به معنای جبر و اختیار و یگانگی فاعل حقیقی است. سپس در بیت سوم، نتیجهٔ این آگاهی بیان می‌شود: کسی که از این وابستگی به اصل خود آگاه است، از نگرانی دربارهٔ آینده و «روز پسین» (روز قیامت) رهاست. بیت چهارم دنیا را پر از دام‌های فریبنده («شکر و بادام») توصیف می‌کند که تنها «جان امین» یا روح تسلیم‌شده و قابل اعتماد می‌تواند از آن در امان بماند. غزل در بیت پایانی با یک نتیجه‌گیری قاطع به پایان می‌رسد: راه رسیدن به «باغ یقین»، ترک کردن «ظن» (گمان) است، زیرا گمان هرچقدر هم که والا به نظر برسد، هرگز با اطمینان و شهود قلبی برابر نخواهد بود.