M1:1558 — گفتش آن طوطی که آنجا طوطیان / چون ببینی کن ز حال من بیان

این بیت، نقطهٔ آغازینِ درخواست هوشمندانهٔ طوطی است. او، که در قفس زندانی است، از اربابش که عازم سفر به هندوستان (سرزمین مادری طوطیان) است، سوغاتی مادی نمی‌خواهد. در عوض، پیامی معنوی و نمادین دارد. او می‌خواهد بازرگان، شرحِ حالِ «یک طوطی مشتاق» را که «در حبس» است، برای طوطیان آزاد در طبیعت بازگو کند.

این درخواست، در ظاهر گله و شکایتی ساده از فراق و دلتنگی است، اما در باطن، یک سؤال عمیق عرفانی است. طوطی (که نماد روحِ اسیر در قفسِ تن است) از یارانِ آزاد و رها (ارواحِ کامل و اولیاء) می‌پرسد که راه رهایی چیست. او با توصیف وضعیت خود، در واقع به دنبال راهنمایی و «ارشاد» برای آزادی از این قفس است. این بیت، صحنه را برای اتفاق شگفت‌انگیزی که در هندوستان رخ می‌دهد و به آزادی طوطی منجر می‌شود، آماده می‌کند.

This couplet marks the beginning of the parrot's message, a pivotal moment in one of the Masnavi's most famous allegories. The parrot, a symbol for the soul trapped in the cage of the physical body (tan), does not ask for a physical gift like the merchant's other servants. Instead, it requests a form of communication, a bearing of witness.

The request is deceptively simple: "describe my state." The parrot doesn't ask the merchant to complain on its behalf, nor to demand its freedom. It trusts that a simple, truthful description of its imprisonment to those who are free will be enough to elicit the proper response. This reflects a core Sufi principle: the soul's predicament is not solved by loud complaint but by a clear-eyed recognition of its separation from its origin (the "India" of the spiritual world).

The parrot's message, which unfolds in the subsequent verses, is a lament about separation (firāq) and a subtle plea for guidance. By asking the merchant to be its messenger, the parrot initiates a chain of events that will ultimately teach it—and the reader—the secret of spiritual liberation.