पढ़िएदफ़्तर 1

दफ़्तर 1 · 4013 शेर · 172 खंड

دفتر اول

Book I

دیباچهٔ دفتر اوّل · عربی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ هذا کِتابُ المثنوی وَ هُوَ اُصولُ اُصولِ اُصولِ الدّینِ فی کَشْفِ اَسرارِ الوصولِ و الیَقینِ، وَ هُوَ فِقهُ اللهِ الاَکْبَرُ وَ شَرَعُ اللهِ الاَزْهَرُ وَ بُرهانُ اللهِ الاَظْهَرُ، مَثَلُ نُورِهِ کَمِشْکاةٍ فیها مِصباحٌ یُشْرِقُ اِشراقاً اَنْوَرَ مِنَ الاصباحِ، و هُوَ جِنانُ الجَنانِ ذوالعُیونِ و الاَغْصانِ، مِنْها عَیْنٌ تُسَمَّی عِنْدَ اَبْناءِ هذا السَّبیلِ سَلْسَبیلاً وَ عِنْدَ اَصْحابِ المَقاماتِ وَ الْکَراماتِ خَیْرَ مَقاماً وَ اَحْسَنُ مَقیلاً الاَبرارُ فیهِ یَأکُلونَ و یَشْرَبونَ و الاَحرارُ مِنْهُ یَفرَحونَ وَ یَطْرَبونَ وَ هُوَ کَنیلِ مِصْرَ شرابٌ لِلصّابرینَ وَ حَسْرةٌ عَلی آلِ فِرعونَ وَ الْکافرینَ کَما قالَ تَعالی یُضِلُّ بِهِ کَثیراً وَ یَهدی بِهِ کَثیراً وَ اِنَّهُ شِفاءُ الصُّدورِ وَ جِلاءُ الاَحْزانِ وَ کَشّافُ القُرآن وَسَعَةُ الاَرْزاقِ وَ تَطییبُ الاَخْلاقِ بِاَیْدی سَفَرَةٍ کِرامٍ بَرَرَةٍ یَمْنَعونَ أنْ لایَمَسَّهُ الّا الْمُطَهَّرونَ، تَنْزیلٌ مِنْ رَبِّ العالَمین لایأتیهِ الباطِلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ وَ اللهُ یَرْصُدُهُ وَ یَرْقُبُهُ وَ هُوَ خَیْرٌ حافِظاً وَ هُوَ اَرْحَمُ الرّاحِمینَ وَ لَهُ اَلقابٌ اُخَرُ لَقَّبَهُ الله تَعالی وَ اقْتَصَرْنا عَلی هذا القَلیلِ وَ القَلیلُ یَدُلُّ عَلی الکَثیرِ وَ الجُرْعَةُ تَدُلُّ عَلی الْغَدیرِ وَ الْحَفْنَةُ تَدُلُّ عَلی الْبَیْدَرِ الکَبیر یَقُولُ الْعَبْدُ الضَّعیفُ الْمُحتاجُ اِلی رَحْمَةِ اللهِ تَعالی مُحَمَّدُ بنِ مُحَمّدِ بنِ الْحُسَینِ البَلْخی تَقَبَّلَ اللهُ مِنْهُ اِجْتَهَدْتُ فی تَطْویلِ المَنْظومِ المَثْنویّ الْمُشْتَمَل عَلی الغَرائِبِ وَ النّوادِرِ وَ غُرَرِ الْمَقالاتِ وَ دُرَرِ الدَّلالاتِ وَ طَریقةِ الزُهّادِ وَ حَدیقةِ الْعُبّادِ قَصیرةُ المَبانی کَثیرةُ الْمَعانی لاِستِدعاءِ سَیِّدی وَ سَنَدی وَ مُعْتَمَدی وَ مَکانِ الرّوحِ مِنْ جَسَدی وَ ذَخیرَةِ یَومی وَ غَدِی وُ هُوَ الشَّیْخُ قُدْوَةُ العارفینَ اِمامُ الْهُدَی وَ الیقینِ مُغیثُ الْوَری اَمینُ الْقُلوبِ وَ النُّهَی وَدیعَةُ اللهِ بَینَ خَلیقَتِهِ وَ صَفْوَتِهِ فی بَریَّتِه وَ وَصایاهُ لِنبَیِّه وَ خَبایاهُ عِنْدَ صَفیِّه، مِفْتاحُ خَزائنِ العَرشِ اَمینُ کُنوزِ الفَرشِ اَبوالفَضائل حُسامِ الحَقِّ وَ الدّینِ حَسَنُ بنِ مُحَمّدِ بنِ حَسَن اَلْمَعروف بِابنِ اَخِی تُرْک اَبویَزیدِ الوَقتِ جُنیدِ الزَّمانِ صِدّیقُ بْنِ صِدّیقِ بْنِ صِدّیقِ رَضِیَ اللهُ عَنْهُ وَ عَنْهُمْ اَلاُرْمَویُّ الاَصْلِ الْمُنْتَسَبُ اِلی الشَّیْخِ المُکَرَّمِ بِما قال اَمْسَیْتُ کُردیّاً وَ اَصْبَحْتُ عَرَبیّاً قَدَّسَ اللهُ رُوحَهُ وَ اَرواحَ اَخْلافِهِ فَنِعْمَ السَّلَفُ وَ نِعْمَ الخَلَفُ لُهُ نَسَبٌ اَلْقَتٍ الشَّمْسُ عَلَیهِ رَداءَها وَ حَسَبٌ اَرْخَتِ النُّجومُ لَدَیْهِ اَضْواءَها لَمْ یَزَلْ فِناءُهُم قِبْلَةُ الاِقْبالِ یَتَوَجَّهُ اِلَیْها بَنُو الوُلاةِ وَ کَعْبَةُ الْآمالِ یَطوفُ بِها وُفُودُ العُفاةِ و لازالَ کَذلِکَ ما طَلَعَ نَجْمٌ وَ ذَرَّ شارِقٌ لَیَکونَ مُعْتَصَماً لِاولِی الْبَصائرِ الرَبّانیّینَ الرّوحانیّینَ السَّمائیّینَ العَرْشیّینَ النّوریّینَ السُّکّتِ النُّظّارِ الْغُیَّبِ الحُضّارِ المُلُوکِ تَحْتَ الاَطْمارِ اَشْرافُ القَبائِل اَصْحابُ الفَضائِل اَنْوارُ الدَلائِل آمّین یا رَبَّ العالَمینَ وَهذا دُعاءٌ لایُرَدُّ فَاِنَّهُ دُعاءٌ لِاَصْنافِ البَریّةُ شامِلٌ وَ الْحَمدُ لِلّهِ وَحْدَهُ وَ صَلَّی اللهُ عَلی سَیِّدِنا مُحَمّدٍ وَ آلِهِ وَ عِتْرَتِهِ الطَّیّبینَ الطّاهِرینَ وَ حَسْبُنا اللهُ وَ نِعْمَ الوَکیلْ.

या अपनी भाषा में पढ़िए:

उपलब्ध
❋ ❋ ❋
  1. 001 بخش ۱ - سرآغازप्रस्तावना 34 शेर
  2. 002 بخش ۲ - عاشق شدن پادشاه بر کنیزک رنجور و تدبیر کردن در صحت اوराजा का बीमार दासी पर मोहित होना और उसके स्वास्थ्य के लिए उपाय करना 20 शेर
  3. 003 بخش ۳ - ظاهر شدن عجز حکیمان از معالجهٔ کنیزک و روی آوردن پادشاه به درگاه اله و در خواب دیدن او ولیی راदासी के इलाज में वैद्यों की असफलता और राजा का ईश्वर के दरबार में विनती करना, और स्वप्न में एक संत को देखना 23 शेर
  4. 004 بخش ۴ - از خداوند ولی‌ّ التوفیق در خواستن توفیق رعایت ادب در همه حالها و بیان کردن وخامت ضررهای بی‌ادبیईश्वर से हर हाल में शिष्टाचार बनाए रखने की प्रार्थना और अशिष्टता के गंभीर परिणामों का वर्णन 16 शेर
  5. 005 بخش ۵ - ملاقات پادشاه با آن ولی که در خوابش نمودندराजा का उस संत से मिलना जिसे उसने स्वप्न में देखा था 9 शेर
  6. 006 بخش ۶ - بردن پادشاه آن طبیب را بر بیمار تا حال او را ببیندराजा का उस वैद्य को रोगी के पास ले जाना ताकि वह उसकी स्थिति देखे 42 शेर
  7. 007 بخش ۷ - خلوت طلبیدن آن ولی از پادشاه جهت دریافتن رنج کنیزکउस संत का राजा से एकांत में दासी के रोग का पता लगाने का आग्रह करना 38 शेर
  8. 008 بخش ۸ - دریافتن آن ولی رنج را و عرض کردن رنج او را پیش پادشاهउस संत का रोग का पता लगाना और राजा के सामने उसकी पीड़ा व्यक्त करना 3 शेर
  9. 009 بخش ۹ - فرستادن پادشاه رسولان به سمرقند به آوردن زرگرराजा का समरकंद में सुनार को लाने के लिए दूत भेजना 37 शेर
  10. 010 بخش ۱۰ - بیان آنک کشتن و زهر دادن مرد زرگر به اشارت الهی بود نه به هوای نفس و تأمّل فاسدयह स्पष्ट करना कि सुनार को मारना और ज़हर देना ईश्वरीय संकेत के तहत था, न कि वासना या भ्रष्ट विचार से 25 शेर
  11. 011 بخش ۱۱ - حکایت بقال و طوطی و روغن ریختن طوطی در دکانपंसारी और तोते की कहानी, और तोते द्वारा दुकान में तेल गिराना 79 शेर
  12. 012 بخش ۱۲ - داستان آن پادشاه جهود کی نصرانیان را می‌کشت از بهر تعصبउस यहूदी राजा की कहानी जिसने ईसाईयों को कट्टरता के कारण मार डाला 14 शेर
  13. 013 بخش ۱۳ - آموختن وزیر مکر پادشاه راवज़ीर का राजा को छल सिखाना 10 शेर
  14. 014 بخش ۱۴ - تلبیس وزیر با نصاریईसाईयों के साथ वज़ीर का धोखेबाज़ी 15 शेर
  15. 015 بخش ۱۵ - قبول کردن نصاری مکر وزیر راईसाईयों द्वारा वज़ीर के धोखे को स्वीकार करना 8 शेर
  16. 016 بخش ۱۶ - متابعت نصاری وزیر راईसाईयों द्वारा वज़ीर का अनुसरण करना 38 शेर
  17. 017 بخش ۱۷ - قصهٔ دیدن خلیفه لیلی راखलीफा का लैला को देखना 30 शेर
  18. 018 بخش ۱۸ - بیان حسد وزیرवज़ीर की ईर्ष्या का वर्णन 9 शेर
  19. 019 بخش ۱۹ - فهم کردن حاذقان نصاری مکر وزیر راईसाईयों के चतुर व्यक्तियों द्वारा वज़ीर के छल को समझना 9 शेर
  20. 020 بخش ۲۰ - پیغام شاه پنهان با وزیرराजा का वज़ीर को गुप्त संदेश 4 शेर
  21. 021 بخش ۲۱ - بیان دوازده سبط از نصاریईसाईयों के बारह कुलों का वर्णन 5 शेर
  22. 022 بخش ۲۲ - تخلیط وزیر در احکام انجیلवज़ीर द्वारा इंजील के नियमों में गड़बड़ी 37 शेर
  23. 023 بخش ۲۳ - در بیان آنک این اختلافات در صورت روش است نی در حقیقت راهयह स्पष्ट करना कि ये मतभेद विधि की दृष्टि से हैं, न कि मार्ग की सच्चाई में 21 शेर
  24. 024 بخش ۲۴ - بیان خسارت وزیر درین مکرइस छल में वज़ीर की हानि का वर्णन 28 शेर
  25. 025 بخش ۲۵ - مکر دیگر انگیختن وزیر در اضلال قومवज़ीर द्वारा लोगों को गुमराह करने के लिए एक और छल करना 16 शेर
  26. 026 بخش ۲۶ - دفع گفتن وزیر مریدان راवज़ीर का अपने शिष्यों को टालना 13 शेर
  27. 027 بخش ۲۷ - مکر کردن مریدان کی خلوت را بشکنशिष्यों का छल करना कि एकांत भंग करो 13 शेर
  28. 028 بخش ۲۸ - جواب گفتن وزیر کی خلوت را نمی‌شکنمवज़ीर का जवाब देना कि मैं एकांत भंग नहीं करूंगा 4 शेर
  29. 029 بخش ۲۹ - اعتراض مریدان در خلوت وزیرवज़ीर के एकांत में शिष्यों का हस्तक्षेप 48 शेर
  30. 030 بخش ۳۰ - نومید کردن وزیر مریدان را از رفض خلوتवज़ीर का शिष्यों को एकांत त्यागने से निराश करना 7 शेर
  31. 031 بخش ۳۱ - ولی عهد ساختن وزیر هر یک امیر را جداجداवज़ीर द्वारा प्रत्येक सरदार को अलग-अलग वली-ए-अहद बनाना 12 शेर
  32. 032 بخش ۳۲ - کشتن وزیر خویشتن را در خلوتवज़ीर का एकांत में स्वयं को मार डालना 6 शेर
  33. 033 بخش ۳۳ - طلب کردن امت عیسی علیه‌السلام از امرا کی ولی عهد از شما کدامستईसा अलैहिस्सलाम के अनुयायियों द्वारा सरदारों से यह पूछना कि आप में से वली-ए-अहद कौन है 28 शेर
  34. 034 بخش ۳۴ - منازعت امرا در ولی عهدیवली-ए-अहदी में सरदारों का झगड़ा 31 शेर
  35. 035 بخش ۳۵ - تعظیم نعت مصطفی صلی الله علیه و سلم کی مذکور بود در انجیلमुस्तफ़ा सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम की प्रशंसा का आदर, जिसका इंजील में उल्लेख था 13 शेर
  36. 036 بخش ۳۶ - حکایت پادشاه جهود دیگر کی در هلاک دین عیسی سعی نمودएक अन्य यहूदी राजा की कहानी जिसने ईसा के धर्म को नष्ट करने का प्रयास किया 29 शेर
  37. 037 بخش ۳۷ - آتش کردن پادشاه جهود و بت نهادن پهلوی آتش کی هر که این بت را سجود کند از آتش برستयहूदी राजा का आग जलाना और आग के पास एक मूर्ति स्थापित करना कि जो इस मूर्ति को साष्टांग प्रणाम करेगा, वह आग से बच जाएगा 14 शेर
  38. 038 بخش ۳۸ - به سخن آمدن طفل درمیان آتش و تحریض کردن خلق را در افتادن بآتشआग के बीच बच्चे का बोलने लगना और लोगों को आग में कूदने के लिए प्रेरित करना 29 शेर
  39. 039 بخش ۳۹ - کژ ماندن دهان آن مرد کی نام محمّد را صلی‌الله علیه و سلّم بتَسخر خواندउस व्यक्ति का मुँह टेढ़ा रह जाना जिसने मुहम्मद सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम का नाम उपहास से लिया 11 शेर
  40. 040 بخش ۴۰ - عتاب کردن آتش را آن پادشاه جهودयहूदी राजा का आग को फटकारना 46 शेर
  41. 041 بخش ۴۱ - طنز و انکار کردن پادشاه جهود و قبول ناکردن نصیحت خاصان خویشयहूदी राजा का व्यंग्य और इनकार करना तथा अपने खास लोगों की सलाह न मानना 31 शेर
  42. 042 بخش ۴۲ - بیان توکّل و ترک جهد گفتن نخچیران به شیرशेर से जानवरों का भरोसा और प्रयास छोड़ने का वर्णन 4 शेर
  43. 043 بخش ۴۳ - جواب گفتن شیر نخچیران را و فایدهٔ جهد گفتنशेर का जानवरों को जवाब देना और प्रयास के फायदे बताना 4 शेर
  44. 044 بخش ۴۴ - ترجیح نهادن نخچیران توکّل را بر جهد و اکتسابजानवरों का प्रयास और कमाई पर भरोसे को प्राथमिकता देना 4 शेर
  45. 045 بخش ۴۵ - ترجیح نهادن شیر جهد و اکتساب را بر توکّل و تسلیمशेर का भरोसे और समर्पण पर प्रयास और कमाई को प्राथमिकता देना 3 शेर
  46. 046 بخش ۴۶ - ترجیح نهادن نخچیران توکّل را بر اجتهادजानवरों का प्रयास पर भरोसे को प्राथमिकता देना 14 शेर
  47. 047 بخش ۴۷ - ترجیح نهادن شیر جهد را بر توکّلशेर का भरोसे पर प्रयास को प्राथमिकता देना 19 शेर
  48. 048 بخش ۴۸ - باز ترجیح نهادن نخچیران توکل را بر جهدजानवरों का फिर से प्रयास पर भरोसे को प्राथमिकता देना 8 शेर
  49. 049 بخش ۴۹ - نگریستن عزراییل بر مردی و گریختن آن مرد در سرای سلیمان و تقریر ترجیح توکّل بر جهد و قلّت فایدهٔ جهدअज़राइल का एक व्यक्ति को देखना और उस व्यक्ति का सुलेमान के महल में भाग जाना, और प्रयास पर भरोसे को प्राथमिकता देने तथा प्रयास के कम फायदे का वर्णन 15 शेर
  50. 050 بخش ۵۰ - باز ترجیح نهادن شیر جهد را بر توکل و فواید جهد را بیان کردنशेर का फिर से भरोसे पर प्रयास को प्राथमिकता देना और प्रयास के फायदे बताना 21 शेर
  51. 051 بخش ۵۱ - مقرر شدن ترجیح جهد بر توکلप्रयास की प्राथमिकता का भरोसे पर स्थापित होना 6 शेर
  52. 052 بخش ۵۲ - انکار کردن نخچیران بر خرگوش در تاخیر رفتن بر شیرखरगोश के शेर के पास जाने में देरी करने पर जानवरों का आपत्ति करना 2 शेर
  53. 053 بخش ۵۳ - جواب گفتن خرگوش ایشان راखरगोश का उन्हें जवाब देना 5 शेर
  54. 054 بخش ۵۴ - اعتراض نخچیران بر سخن خرگوشखरगोश की बात पर जानवरों का आपत्ति करना 3 शेर
  55. 055 بخش ۵۵ - جواب خرگوش نخچیران راखरगोश का जानवरों को जवाब देना 19 शेर
  56. 056 بخش ۵۶ - ذکر دانش خرگوش و بیان فضیلت و منافع دانستنखरगोश के ज्ञान का उल्लेख और ज्ञान के गुणों तथा लाभों का वर्णन 14 शेर
  57. 057 بخش ۵۷ - باز طلبیدن نخچیران از خرگوش سر اندیشهٔ او راजानवरों का खरगोश से उसकी योजना का रहस्य फिर से पूछना 4 शेर
  58. 058 بخش ۵۸ - منع کردن خرگوش از راز ایشان راखरगोश का उनसे रहस्य बताने से मना करना 10 शेर
  59. 059 بخش ۵۹ - قصهٔ مکر خرگوشखरगोश के छल की कहानी 27 शेर
  60. 060 بخش ۶۰ - زیافت تأویل رکیک مگسमक्खी की तुच्छ व्याख्या का मनोरंजन 9 शेर
  61. 061 بخش ۶۱ - تولیدن شیر از دیر آمدن خرگوشखरगोश के देर आने से शेर का क्रोधित होना 16 शेर
  62. 062 بخش ۶۲ - هم در بیان مکر خرگوشखरगोश के छल का वर्णन जारी 43 शेर
  63. 063 بخش ۶۳ - رسیدن خرگوش به شیرखरगोश का शेर के पास पहुँचना 7 शेर
  64. 064 بخش ۶۴ - عذر گفتن خرگوشखरगोश का बहाना बनाना 24 शेर
  65. 065 بخش ۶۵ - جواب گفتن شیر خرگوش را و روان شدن با اوशेर का खरगोश को जवाब देना और उसके साथ चलना 21 शेर
  66. 066 بخش ۶۶ - قصهٔ هدهد و سلیمان در بیان آنک چون قضا آید چشمهای روشن بسته شودहुदहुद और सुलेमान की कहानी, यह बताते हुए कि जब भाग्य आता है तो स्पष्ट आँखें बंद हो जाती हैं 19 शेर
  67. 067 بخش ۶۷ - طعنهٔ زاغ در دعوی هدهدकौवे का हुदहुद के दावे पर ताना मारना 6 शेर
  68. 068 بخش ۶۸ - جواب گفتن هدهد طعنهٔ زاغ راहुदहुद का कौवे के ताने का जवाब देना 7 शेर
  69. 069 بخش ۶۹ - قصهٔ آدم علیه‌السلام و بستن قضا نظر او را از مراعات صریح نهی و ترک تاویلआदम अलैहिस्सलाम की कहानी और भाग्य द्वारा उनकी आँखों को स्पष्ट निषेध का पालन करने और व्याख्या छोड़ने से रोक देना 29 शेर
  70. 070 بخش ۷۰ - پا واپس کشیدن خرگوش از شیر چون نزدیک چاه رسیدशेर के कुएँ के पास पहुँचने पर खरगोश का पीछे हटना 34 शेर
  71. 071 بخش ۷۱ - پرسیدن شیر از سبب پای واپس کشیدن خرگوشशेर का खरगोश से पीछे हटने का कारण पूछना 7 शेर
  72. 072 بخش ۷۲ - نظر کردن شیر در چاه و دیدن عکس خود را و آن خرگوش راशेर का कुएँ में देखना और अपनी और उस खरगोश की छवि देखना 35 शेर
  73. 073 بخش ۷۳ - مژده بردن خرگوش سوی نخچیران کی شیر در چاه فتادखरगोश का जानवरों को खुशखबरी देना कि शेर कुएँ में गिर गया 18 शेर
  74. 074 بخش ۷۴ - جمع شدن نخچیران گرد خرگوش و ثنا گفتن او راजानवरों का खरगोश के चारों ओर इकट्ठा होना और उसकी प्रशंसा करना 12 शेर
  75. 075 بخش ۷۵ - پند دادن خرگوش نخچیران را کی بدین شاد مشویدखरगोश का जानवरों को सलाह देना कि इससे प्रसन्न न हो 4 शेर
  76. 076 بخش ۷۶ - تفسیر رجعنا من الجهاد الاصغر الی‌الجهاد الاکبر“हमने छोटे जिहाद से बड़े जिहाद की ओर वापसी की” की व्याख्या 17 शेर
  77. 077 بخش ۷۷ - آمدن رسول روم تا امیرالمؤمنین عمر رضی‌الله عنه و دیدن او کرامات عمر را رضی‌الله عنهरोम के दूत का अमीरुल मोमिनीन उमर रज़ियल्लाहु अन्हु के पास आना और उमर रज़ियल्लाहु अन्हु के चमत्कारों को देखना 25 शेर
  78. 078 بخش ۷۸ - یافتن رسول روم امیرالمؤمنین عمر را رضی‌الله عنه خفته به زیر درختरोम के दूत का अमीरुल मोमिनीन उमर रज़ियल्लाहु अन्हु को पेड़ के नीचे सोता हुआ पाना 31 शेर
  79. 079 بخش ۷۹ - سوال کردن رسول روم از امیرالمؤمنین عمر رضی‌الله عنهरोम के दूत का अमीरुल मोमिनीन उमर रज़ियल्लाहु अन्हु से सवाल पूछना 34 शेर
  80. 080 بخش ۸۰ - اضافت کردن آدم علیه‌السلام آن زلت را به خویشتن کی ربنا ظلمنا و اضافت کردن ابلیس گناه خود را به خدای تعالی کی بما اغویتنیआदम अलैहिस्सलाम का उस त्रुटि को स्वयं पर आरोपित करना कि “हे हमारे रब, हमने अपने आप पर अत्याचार किया” और इब्लीस का अपने पाप को ईश्वर पर आरोपित करना कि “तूने मुझे गुमराह किया” 29 शेर
  81. 081 بخش ۸۱ - تفسیر و هو معکم اینما کنتم“वह तुम्हारे साथ है, तुम जहाँ कहीं भी हो” की व्याख्या 6 शेर
  82. 082 بخش ۸۲ - سؤال کردن رسول روم از عمر رضی‌الله عنه از سبب ابتلای ارواح با این آب و گل جسمरोम के दूत का उमर रज़ियल्लाहु अन्हु से आत्माओं के इस पानी और मिट्टी के शरीर से पीड़ित होने का कारण पूछना 14 शेर
  83. 083 بخش ۸۳ - در معنی آنک من اراد ان یجلس مع الله فلیجلس مع اهل التصوفइसका अर्थ कि “जो कोई अल्लाह के साथ बैठना चाहता है, उसे सूफ़ियों के साथ बैठना चाहिए” 18 शेर
  84. 084 بخش ۸۴ - قصهٔ بازرگان کی طوطی محبوس او، او را پیغام داد به طوطیان هندوستان هنگام رفتن به تجارتएक व्यापारी की कहानी जिसके पिंजरे में बंद तोते ने उसे भारत के तोतों को एक संदेश दिया, जब वह व्यापार के लिए जा रहा था 28 शेर
  85. 085 بخش ۸۵ - صفت اجنحهٔ طیور عقول الهیईश्वरीय बुद्धिमत्ता के पक्षियों के पंखों का वर्णन 12 शेर
  86. 086 بخش ۸۶ - دیدن خواجه طوطیان هندوستان را در دشت و پیغام رسانیدن از آن طوطیस्वामी का मैदान में भारत के तोतों को देखना और उस तोते का संदेश पहुँचाना 16 शेर
  87. 087 بخش ۸۷ - تفسیر قول فریدالدین عطار قدس الله روحه تو صاحب نفسی ای غافل میان خاک خون می‌خور که صاحب‌دل اگر زهری خورد آن انگبین باشدफ़रीदुद्दीन अत्तार क़द्दसल्लाह रूहहू के कथन की व्याख्या: “ऐ ग़ाफ़िल, तू नफ़्स का मालिक है, मिट्टी में ख़ून पी; क्योंकि साहब-ए-दिल अगर ज़हर भी पिए तो वह शहद है” 12 शेर
  88. 088 بخش ۸۸ - تعظیم ساحران مر موسی را علیه‌السلام کی چه می‌فرمایی اول تو اندازی عصاजादूगरों का मूसा अलैहिस्सलाम का सम्मान करना कि “आप क्या आज्ञा देते हैं, पहले आप अपनी लाठी फेंके” 34 शेर
  89. 089 بخش ۸۹ - باز گفتن بازرگان با طوطی آنچ دید از طوطیان هندوستانव्यापारी का तोते को बताना कि उसने भारत के तोतों से क्या देखा 42 शेर
  90. 090 بخش ۹۰ - شنیدن آن طوطی حرکت آن طوطیان و مردن آن طوطی در قفص و نوحهٔ خواجه بر ویउस तोते का उन तोतों की हरकत सुनकर पिंजरे में मर जाना और स्वामी का उस पर विलाप करना 72 शेर
  91. 091 بخش ۹۱ - تفسیر قول حکیم: به هرچ از راه وا مانی، چه کفر آن حرف و چه ایمان، به هرچ از دوست دور افتی، چه زشت آن نقش و چه زیبا، در معنی قوله علیه‌السلام ان سعدا لغیور و انا اغیر من سعد و الله اغیر منی و من غیر ته حرم الفواحش ما ظهر منها و ما بطنएक संत के कथन की व्याख्या: “जिस चीज़ से तुम रास्ते से भटक जाओ, चाहे वह शब्द कुफ़्र हो या ईमान; जिस चीज़ से तुम दोस्त से दूर हो जाओ, चाहे वह शक्ल बदसूरत हो या खूबसूरत” और हदीस के अर्थ में कि “सा'द बहुत ग़यूर हैं, और मैं सा'द से ज़्यादा ग़यूर हूँ, और अल्लाह मुझसे ज़्यादा ग़यूर है, और उसकी ग़ैरत के कारण फ़वाहिश, चाहे वो ज़ाहिर हों या बातिन, हराम कर दी गई हैं” 51 शेर
  92. 092 بخش ۹۲ - رجوع به حکایت خواجهٔ تاجرव्यापारी स्वामी की कहानी पर वापस लौटना 11 शेर
  93. 093 بخش ۹۳ - برون انداختن مرد تاجر طوطی را از قفس و پریدن طوطی مردهव्यापारी का तोते को पिंजरे से बाहर फेंकना और मरे हुए तोते का उड़ जाना 20 शेर
  94. 094 بخش ۹۴ - وداع کردن طوطی خواجه را و پریدنतोते का स्वामी को अलविदा कहना और उड़ जाना 4 शेर
  95. 095 بخش ۹۵ - مضرت تعظیم خلق و انگشت‌نمای شدنलोगों का अत्यधिक सम्मान और प्रसिद्ध होने का नुकसान 29 शेर
  96. 096 بخش ۹۶ - تفسیر ما شاء الله کان“माशाअल्लाह काना” की व्याख्या 35 शेर
  97. 097 بخش ۹۷ - داستان پیر چنگی کی در عهد عمر رضی الله عنه از بهر خدا روز بی‌نوایی چنگ زد میان گورستانउमर रज़ियल्लाहु अन्हु के समय में एक बूढ़े सारंगीवादक की कहानी जिसने ईश्वर के लिए अपनी ग़रीबी के दिनों में क़ब्रिस्तान में सारंगी बजाई 38 शेर
  98. 098 بخش ۹۸ - در بیان این حدیث کی ان لربکم فی ایام دهرکم نفحات الا فتعر ضوا لهاइस हदीस की व्याख्या में कि “तुम्हारे रब के लिए तुम्हारे जीवन के दिनों में कुछ रहमतें हैं, तो उन्हें प्राप्त करने का प्रयास करो” 62 शेर
  99. 099 بخش ۹۹ - قصهٔ سوال کردن عایشه رضی الله عنها از مصطفی صلی‌الله علیه و سلم کی امروز باران بارید چون تو سوی گورستان رفتی جامه‌های تو چون تر نیستआइशा रज़ियल्लाहु अन्हा का मुस्तफ़ा सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम से सवाल करने की कहानी कि आज बारिश हुई थी, जब आप क़ब्रिस्तान गए तो आपके कपड़े गीले क्यों नहीं हैं 23 शेर
  100. 100 بخش ۱۰۰ - تفسیر بیت حکیم سنائی رضی‌ الله عنه «آسمانهاست در ولایتِ جان، کارفرمای آسمان جهان» «در ره روح پست و بالاهاست،  کوههای بلند و دریاهاست»हकीम सनाई रज़ियल्लाहु अन्हु के शेर की व्याख्या: “जान के दायरे में कई आसमान हैं, जो दुनिया के आसमानों को नियंत्रित करते हैं”, “रूह के रास्ते में ऊँच-नीच हैं, ऊँचे पहाड़ और समुद्र हैं” 11 शेर
  101. 101 بخش ۱۰۱ - در معنی این حدیث کی اغتنموا برد الربیع الی آخرهइस हदीस के अर्थ पर कि बसंत की ठंडी हवा को अवसर मानिये 14 शेर
  102. 102 بخش ۱۰۲ - پرسیدن صدیقه رضی‌الله عنها از مصطفی صلی‌الله علیه و سلم کی سر باران امروزینه چه بودसिद्दीक़ा रज़िअल्लाह अन्हा का पैगंबर से प्रश्न करना कि आज की वर्षा का रहस्य क्या था 12 शेर
  103. 103 بخش ۱۰۳ - بقیهٔ قصهٔ پیر چنگی و بیان مخلص آنबूढ़े संगीतकार की कहानी का शेष और उसका सार 32 शेर
  104. 104 بخش ۱۰۴ - در خواب گفتن هاتف مر عمر را رضی الله عنه کی چندین زر از بیت المال به آن مرد ده کی در گورستان خفته استस्वर्गदूत का उमर रज़िअल्लाह अन्हु से सपने में कहना कि बैत अल-माल से कुछ सोना उस व्यक्ति को दो जो कब्रिस्तान में सोया है 9 शेर
  105. 105 بخش ۱۰۵ - نالیدن ستون حنانه چون برای پیغامبر صلی الله علیه و سلم منبر ساختند کی جماعت انبوه شد گفتند «ما روی مبارک ترا به هنگام وعظ نمی‌بینیم» و شنیدن رسول و صحابه آن ناله را و سؤال و جواب مصطفی صلی الله علیه و سلم با ستون صریحखनन करने वाले खंभे का विलाप जब पैगंबर सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम के लिए एक मंच बनाया गया क्योंकि भीड़ बहुत अधिक हो गई थी, उन्होंने कहा, हम उपदेश के समय आपका धन्य चेहरा नहीं देख सकते हैं, और पैगंबर और सहाबा का उस विलाप को सुनना और पैगंबर सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम का खंभे के साथ सीधा सवाल-जवाब 41 शेर
  106. 106 بخش ۱۰۶ - اظهار معجزهٔ پیغمبر صلی الله علیه و سلم به سخن آمدن سنگ‌ریزه در دست ابوجهل علیه اللعنه و گواهی دادن سنگ‌ریزه بر حقیت محمد صلی الله علیه و سلم به رسالت اوपैगंबर सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम के चमत्कार का प्रदर्शन, अबू जहल के हाथ में कंकड़ का बोलना और कंकड़ का मुहम्मद सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम की पैगंबरी की सच्चाई की गवाही देना 7 शेर
  107. 107 بخش ۱۰۷ - بقیهٔ قصهٔ مطرب و پیغام رسانیدن امیرالمؤمنین عُمَر -رضی الله عنه- به او آنچه هاتف آواز دادसंगीतकार की कहानी का शेष और अमीर अल-मु'मिनीन उमर रज़िअल्लाह अन्हु का उसे स्वर्गदूत द्वारा कही गई बात बताना 38 शेर
  108. 108 بخش ۱۰۸ - گردانیدن عمر رضی الله عنه نظر او را از مقام گریه کی هستیست به مقام استغراقउमर रज़िअल्लाह अन्हु का उसकी दृष्टि को रुलाई के स्थान से, जो अस्तित्व है, विस्मृति के स्थान की ओर मोड़ना 24 शेर
  109. 109 بخش ۱۰۹ - تفسیر دعای آن دو فرشته کی هر روز بر سر هر بازاری منادی می‌کنند کی اللهم اعط کل منفق خلفا اللهم اعط کل ممسک تلفا و بیان کردن کی آن منفق مجاهد راه حقست نی مسرف راه هواउन दो स्वर्गदूतों की प्रार्थना की व्याख्या जो हर दिन हर बाज़ार के ऊपर उद्घोषणा करते हैं: ऐ अल्लाह, प्रत्येक खर्च करने वाले को प्रतिफल दे, ऐ अल्लाह, प्रत्येक कंजूस को हानि दे, और यह स्पष्ट करना कि वह खर्च करने वाला सत्य के मार्ग का मुजाहिद है, न कि वासना के मार्ग का अपव्ययी 21 शेर
  110. 110 بخش ۱۱۰ - قصهٔ خلیفه کی در کرم در زمان خود از حاتم طائی گذشته بود و نظیر خود نداشتखलीफ़ा की कहानी जो अपने समय में उदारता में हातम ताई से भी आगे था और जिसका कोई सानी नहीं था 8 शेर
  111. 111 بخش ۱۱۱ - قصهٔ اعرابی درویش و ماجرای زن با او به سبب قلت و درویشیएक गरीब बेदुईन की कहानी और उसकी पत्नी का गरीबी के कारण उससे झगड़ा 12 शेर
  112. 112 بخش ۱۱۲ - مغرور شدن مریدان محتاج به مدعیان مزور و ایشان را شیخ و محتشم و واصل پنداشتن و نقل را از نقد فرق نادانستن و بر بسته را از بر رستهजरूरतमंद मुरीदों का धोखेबाज़ ढोंगियों पर मुग्ध हो जाना और उन्हें शेख, प्रतिष्ठित और अल्लाह तक पहुँचा हुआ समझना, और नकली और असली के बीच अंतर न जानना, और बनावटी और प्राकृतिक में अंतर न समझना 19 शेर
  113. 113 بخش ۱۱۳ - در بیان آنک نادر افتد کی مریدی در مدعی مزور اعتقاد بصدق ببندد کی او کسی است و بدین اعتقاد به مقامی برسد کی شیخش در خواب ندیده باشد و آب و آتش او را گزند نکند و شیخش را گزند کند ولیکن بنادر نادرयह कभी-कभार ही होता है कि कोई मुरीद किसी धोखेबाज़ ढोंगी में सच्ची आस्था रखता है कि वह कोई खास व्यक्ति है और इस आस्था के कारण वह ऐसी जगह पहुँच जाता है जहाँ उसके शेख ने सपने में भी नहीं देखा होगा और आग और पानी उसे नुकसान नहीं पहुँचा सकते जबकि उसके शेख को नुकसान पहुँचा सकते हैं, लेकिन यह कभी-कभार ही होता है 5 शेर
  114. 114 بخش ۱۱۴ - صبر فرمودن اعرابی زن خود را و فضیلت صبر و فقر بیان کردن با زنबेदुईन का अपनी पत्नी को धैर्य रखने के लिए कहना और उसे धैर्य और गरीबी की खूबियाँ बताना 27 शेर
  115. 115 بخش ۱۱۵ - نصحیت کردن زن مر شوی را کی سخن افزون از قدم و از مقام خود مگو لم تقولون ما لا تفعلون کی این سخن‌ها اگرچه راستست این مقام توکل ترا نیست و این سخن گفتن فوق مقام و معاملهٔ خود زیان دارد و کبر مقتا عند الله باشدपत्नी का अपने पति को सलाह देना कि अपने कदम और अपनी हैसियत से बढ़कर बात न करो, तुम ऐसी बातें क्यों कहते हो जो तुम करते नहीं हो, क्योंकि ये बातें, भले ही सच हों, यह तुम्हारी तवक्कल की हैसियत नहीं है और अपनी हैसियत और अपने व्यवहार से बढ़कर बात करना हानिकारक है और यह अल्लाह के निकट घृणित अभिमान है 27 शेर
  116. 116 بخش ۱۱۶ - نصیحت کردن مرد مر زن را کی در فقیران به خواری منگر و در کار حق به گمان کمال نگر و طعنه مزن در فقر و فقیران به خیال و گمان بی‌نوایی خویشتنपुरुष का अपनी पत्नी को सलाह देना कि गरीबों को नीची नज़र से न देखो और अल्लाह के काम को पूर्णता की उम्मीद से देखो और अपनी गरीबी और बेबसी की कल्पना और गुमान से गरीबी और गरीबों पर ताना न मारो 23 शेर
  117. 117 بخش ۱۱۷ - در بیان آنک جنبیدن هر کسی از آنجا کی ویست هر کس را از چنبرهٔ وجود خود بیند تابهٔ کبود آفتاب را کبود نماید و سرخ سرخ نماید چون تابه‌ها از رنگها بیرون آید سپید شود از همه تابه‌های دیگر او راست‌گوتر باشد و امام باشدइस बात का बयान कि हर कोई जहाँ से है, हर किसी को अपने अस्तित्व के घेरे से देखता है, नीला कटोरा सूरज को नीला दिखाता है और लाल लाल दिखाता है, जब कटोरे रंगों से बाहर आते हैं, तो वे सफेद हो जाते हैं, वह सभी अन्य कटोरों से अधिक सच्चा और इमाम होता है 29 शेर
  118. 118 بخش ۱۱۸ - مراعات کردن زن شوهر را و استغفار کردن از گفتهٔ خویشपत्नी का पति का ख्याल रखना और अपनी कही हुई बात के लिए माफी माँगना 39 शेर
  119. 119 بخش ۱۱۹ - در بیان این خبر کی انهن یغلبن العاقل و یغلبهن الجاهلइस खबर के बयान में कि वे बुद्धिमानों को पराजित करते हैं और अज्ञानी उन्हें पराजित करते हैं 5 शेर
  120. 120 بخش ۱۲۰ - تسلیم کردن مرد خود را به آنچ التماس زن بود از طلب معیشت و آن اعتراضِ زن را اشارات حق دانستن. به نزد عقلِ هر داننده ای هست، که با گردنده گرداننده ای هستपुरुष का अपनी पत्नी की आजीविका की तलाश की विनती को स्वीकार करना और पत्नी के उस आपत्ति को अल्लाह का इशारा समझना। हर समझदार बुद्धि के पास यह है कि घूमने वाले के साथ एक घुमाने वाला भी है 9 शेर
  121. 121 بخش ۱۲۱ - در بیان آنک موسی و فرعون هر دو مسخر مشیت‌اند چنانک زهر و پازهر و ظلمات و نور و مناجات کردن فرعون بخلوت تا ناموس نشکندइस बयान में कि मूसा और फ़िरौन दोनों ही इच्छा के अधीन हैं, जैसे ज़हर और प्रतिविष, और अंधकार और प्रकाश, और फ़िरौन का एकांत में प्रार्थना करना ताकि सम्मान न टूटे 36 शेर
  122. 122 بخش ۱۲۲ - سبب حرمان اشقیا از دو جهان کی خسر الدنیا و الآخرةदोनों लोकों से अभागों के वंचित होने का कारण कि उसने दुनिया और आख़िरत दोनों खो दिए 27 शेर
  123. 123 بخش ۱۲۳ - حقیر و بی‌خصم دیدن دیده‌های حس صالح و ناقهٔ صالح علیه‌السلام را چون خواهد کی حق لشکری را هلاک کند در نظر ایشان حقیر نماید خصمان را و اندک اگرچه غالب باشد آن خصم و یقللکم فی اعینهم لیقضی الله امرا کان مفعولاनेक लोगों और सालेह के ऊंट की आँखों में तुच्छ और शक्तिहीन दिखना, जब अल्लाह किसी सेना को नष्ट करना चाहता है, तो वह दुश्मनों को उनकी आँखों में तुच्छ और कमज़ोर दिखाता है, भले ही दुश्मन प्रबल हों, और वह तुम्हें उनकी आँखों में कम दिखाता है ताकि अल्लाह उस मामले को पूरा करे जो होने वाला था 60 शेर
  124. 124 بخش ۱۲۴ - در معنی آنک مرج البحرین یلتقیان بینهما برزخ لا یبغیانइसके अर्थ में कि दो समुद्र मिलते हैं, उनके बीच एक अवरोध है, वे एक-दूसरे पर अतिक्रमण नहीं करते 33 शेर
  125. 125 بخش ۱۲۵ - در معنی آنک آنچ ولی کند مرید را نشاید گستاخی کردن و همان فعل کردن کی حلوا طبیب را زیان ندارد اما بیماران را زیان دارد و سرما و برف انگور را زیان ندارد اما غوره را زیان دارد کی در راهست کی لیغفرلک الله ما تقدم من ذنبک و ما تاخرइसका अर्थ है कि जो वली करते हैं, वह मुरीद को अनुचित नहीं होता है और वही काम करना जो हलवा डॉक्टर को नुकसान नहीं पहुँचाता है, लेकिन रोगियों को नुकसान पहुँचाता है और सर्दी और बर्फ़ अंगूर को नुकसान नहीं पहुँचाती है, लेकिन कच्चे अंगूर को नुकसान पहुँचाती है क्योंकि यह रास्ते में है कि अल्लाह तुम्हारे सभी पिछले और अगले गुनाहों को माफ़ कर देगा 13 शेर
  126. 126 بخش ۱۲۶ - مخلص ماجرای عرب و جفت اوअरब और उसकी पत्नी की कहानी का सार 27 शेर
  127. 127 بخش ۱۲۷ - دل نهادن عرب بر التماس دلبر خویش و سوگند خوردن کی درین تسلیم مرا حیلتی و امتحانی نیستअरब का अपनी प्रियतमा की विनती पर दिल लगाना और कसम खाना कि इस समर्पण में कोई छल या परीक्षा नहीं है 41 शेर
  128. 128 بخش ۱۲۸ - تعیین کردن زن طریق طلب روزی کدخدای خود را و قبول کردن اوपत्नी द्वारा अपने पति को रोज़ी कमाने का तरीका बताना और उसका इसे स्वीकार करना 19 शेर
  129. 129 بخش ۱۲۹ - هدیه بردن عرب سبوی آب باران از میان بادیه سوی بغداد به امیرالمؤمنین بر پنداشت آنک آنجا هم قحط آبستअरब का रेगिस्तान से बगदाद तक अमीरुल मोमिनीन को बारिश के पानी का घड़ा भेंट करना, यह सोचते हुए कि वहाँ भी पानी की कमी है 17 शेर
  130. 130 بخش ۱۳۰ - در نمد دوختن زن عرب سبوی آب باران را و مهر نهادن بر وی از غایت اعتقاد عربअरब की पत्नी का बारिश के पानी के घड़े को नमदे में सीना और अरब की अत्यधिक आस्था के कारण उस पर मुहर लगाना 24 शेर
  131. 131 بخش ۱۳۱ - در بیان آنک چنانک گدا عاشق کرمست و عاشق کریم، کرمِ کریم هم عاشق گداست اگر گدا را صبر بیش بود کریم بر در او آید و اگر کریم را صبر بیش بود گدا بر در او آید اما صبر گدا کمال گداست و صبر کریم نقصان اوستइस बात का बयान कि जैसे भिखारी उदारता का प्रेमी है और उदार का प्रेमी है, वैसे ही उदार की उदारता भी भिखारी की प्रेमी है, यदि भिखारी अधिक धैर्यवान होगा तो उदार उसके दरवाज़े पर आएगा और यदि उदार अधिक धैर्यवान होगा तो भिखारी उसके दरवाज़े पर आएगा, लेकिन भिखारी का धैर्य भिखारी की पूर्णता है और उदार का धैर्य उसकी कमी है 8 शेर
  132. 132 بخش ۱۳۲ - فرق میان آنک درویش است به خدا و تشنهٔ خدا و میان آنک درویش است از خدا و تشنهٔ غیرستउसके बीच का अंतर जो अल्लाह के लिए गरीब है और अल्लाह का प्यासा है और उसके बीच का अंतर जो अल्लाह से गरीब है और किसी और का प्यासा है 22 शेर
  133. 133 بخش ۱۳۳ - پیش آمدن نقیبان و دربانان خلیفه از بهر اکرام اعرابی و پذیرفتن هدیهٔ او راख़लीफ़ा के दूतों और द्वारपालों का अरब का सम्मान करने और उसकी भेंट स्वीकार करने के लिए आगे आना 28 शेर
  134. 134 بخش ۱۳۴ - در بیان آنک عاشق دنیا بر مثال عاشق دیواریست کی بر او تاب آفتاب زند و جهد و جهاد نکرد تا فهم کند کی آن تاب و رونق از دیوار نیست از قرص آفتابست در آسمان چهارم لاجرم کلی دل بر دیوار نهاد چون پرتو آفتاب به آفتاب پیوست او محروم ماند ابدا و حیل بینهم و بین ما یشتهونइस बात का बयान कि दुनिया का प्रेमी उस दीवार के प्रेमी की तरह है जिस पर सूरज की रोशनी पड़ती है और उसने यह समझने की कोशिश नहीं की और संघर्ष नहीं किया कि वह रोशनी और चमक दीवार से नहीं, बल्कि चौथे आकाश में सूरज की डिस्क से है, अतः उसने पूरी तरह से दीवार पर भरोसा किया, जब सूरज की किरण सूरज से मिली, तो वह हमेशा के लिए वंचित रहा और उनके और उनकी इच्छा के बीच एक बाधा डाल दी गई 4 शेर
  135. 135 بخش ۱۳۵ - مثل عرب اذا زنیت فازن بالحرة و اذا سرقت فاسرق الدرةअरबी कहावत: यदि तुम ज़िना करो तो आज़ाद औरत के साथ करो और यदि चोरी करो तो मोती चुराओ 10 शेर
  136. 136 بخش ۱۳۶ - سپردن عرب هدیه را یعنی سبو را به غلامان خلیفهअरब का उपहार, यानी घड़ा, खलीफ़ा के सेवकों को सौंपना 20 शेर
  137. 137 بخش ۱۳۷ - حکایت ماجرای نحوی و کشتیبانव्याकरणशास्त्री और नाविक की कहानी 18 शेर
  138. 138 بخش ۱۳۸ - قبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بی‌نیازی از آن هدیه و از آن سبوखलीफा का उपहार स्वीकार करना और उस उपहार और उस घड़े से पूर्ण बेनियाज़ी के साथ दान देना 81 शेर
  139. 139 بخش ۱۳۹ - در صفت پیر و مطاوعت ویपीर और उनकी आज्ञाकारिता की विशेषता में 25 शेर
  140. 140 بخش ۱۴۰ - وصیت کردن رسول صلی الله علیه و سلم مر علی را کرم الله وجهه کی چون هر کسی به نوع طاعتی تقرب جوید به حق، تو تقرب جوی به صحبت عاقل و بندهٔ خاص تا ازیشان همه پیش‌قدم‌تر باشیपैगंबर सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम का अली कर्रम अल्लाहु वजहहु को वसीयत करना कि जब हर कोई एक प्रकार की इबादत से अल्लाह के करीब होता है, तो तुम बुद्धिमान और ख़ास बंदे की संगत से करीब हो, ताकि तुम उन सब से आगे बढ़ सको 22 शेर
  141. 141 بخش ۱۴۱ - کبودی زدن قزوینی بر شانه‌گاه صورت شیر و پشیمان شدن او به سبب زخم سوزنक़ज़्विनी का कंधे पर शेर की आकृति का टैटू बनवाना और सुई के घाव के कारण पछताना 32 शेर
  142. 142 بخش ۱۴۲ - رفتن گرگ و روباه در خدمت شیر به شکارभेड़िया और लोमड़ी का शेर की सेवा में शिकार के लिए जाना 29 शेर
  143. 143 بخش ۱۴۳ - امتحان کردن شیر گرگ را و گفتن کی پیش آی ای گرگ بخش کن صیدها را میان ماशेर का भेड़िये का इम्तिहान लेना और कहना कि आगे आओ, ऐ भेड़िये, शिकार को हमारे बीच बांट दो 14 शेर
  144. 144 بخش ۱۴۴ - قصه آنکس کی در یاری بکوفت از درون گفت کیست آن گفت منم گفت چون تو توی در نمی‌گشایم هیچ کس را از یاران نمی‌شناسم کی او من باشد بروउसकी कहानी जिसने एक मित्र के दरवाज़े पर दस्तक दी, अंदर से कहा गया, कौन है, उसने कहा, मैं हूँ, उसने कहा, जब तुम मैं हो, तो मैं किसी को दरवाज़ा नहीं खोलता, मैं किसी मित्र को नहीं जानता जो मैं हो, जाओ 46 शेर
  145. 145 بخش ۱۴۵ - ادب کردن شیر گرگ را کی در قسمت بی‌ادبی کرده بودशेर द्वारा भेड़िये को अनुशासित करना जिसने बंटवारे में अदब नहीं दिखाया था 22 शेर
  146. 146 بخش ۱۴۶ - تهدید کردن نوح علیه‌السلام مر قوم را کی با من مپیچید کی من روپوشم با خدای می‌پیچید در میان این بحقیقت ای مخذولانनूह अलैहिस्सलाम का कौम को धमकाना कि मुझसे न उलझो क्योंकि मैं ढका हुआ हूँ, तुम अल्लाह से उलझ रहे हो, असल में ऐ अभागो 26 शेर
  147. 147 بخش ۱۴۷ - نشاندن پادشاه، صوفیانِ عارف را پیش روی خویش تا چشمشان بدیشان روشن شودबादशाह का सूफ़ी आरिफ़ों को अपने सामने बैठाना ताकि उनकी आँखें उनसे रोशन हों 7 शेर
  148. 148 بخش ۱۴۸ - آمدن مهمان پیش یوسف علیه‌السلام و تقاضا کردن یوسف علیه‌السلام ازو تحفه و ارمغانयूसुफ अलैहिस्सलाम के पास मेहमान का आना और यूसुफ अलैहिस्सलाम का उससे उपहार और भेंट माँगना 35 शेर
  149. 149 بخش ۱۴۹ - گفتن مهمان یوسف علیه‌السلام کی آینه‌ای آوردمت کی تا هر باری کی در وی نگری روی خوب خویش را بینی مرا یاد کنیयूसुफ अलैहिस्सलाम के मेहमान का कहना कि मैं तुम्हारे लिए एक आईना लाया हूँ ताकि जब भी तुम उसमें देखो तो अपना खूबसूरत चेहरा देखो और मुझे याद करो 36 शेर
  150. 150 بخش ۱۵۰ - مرتد شدن کاتب وحی به سبب آنک پرتو وحی برو زد آن آیت را پیش از پیغامبر صلی الله علیه و سلم بخواند گفت پس من هم محل وحیمवही के लेखक का मूर्तिपूजक हो जाना क्योंकि वही की किरण उस पर पड़ी, उसने पैगंबर सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम से पहले उस आयत को पढ़ा और कहा कि मैं भी वही का स्थान हूँ 70 शेर
  151. 151 بخش ۱۵۱ - دعا کردن بلعم با عور کی موسی و قومش را از این شهر کی حصار داده‌اند بی مراد باز گردان و مستجاب شدن دعای اوबलम बा'उर की दुआ कि मूसा और उसकी क़ौम को इस शहर से, जिसे उन्होंने घेर रखा है, बिना मुराद के वापस कर दे, और उसकी दुआ का स्वीकार होना 23 शेर
  152. 152 بخش ۱۵۲ - اعتماد کردن هاروت و ماروت بر عصمت خویش و امیری اهل دنیا خواستن و در فتنه افتادنहारूत और मारूत का अपनी पवित्रता पर भरोसा करना और दुनिया के लोगों का शासक बनना चाहना और फ़ित्ने में पड़ जाना 24 शेर
  153. 153 بخش ۱۵۳ - باقی قصهٔ هاروت و ماروت و نکال و عقوبت ایشان هم در دنیا بچاه بابلहारूत और मारूत की कहानी का शेष और दुनिया में ही बाबुल के कुएँ में उनकी सज़ा और क़ैद 16 शेर
  154. 154 بخش ۱۵۴ - به عیادت رفتن کر بر همسایهٔ رنجور خویشबहरे का अपने बीमार पड़ोसी की खबर लेने जाना 36 शेर
  155. 155 بخش ۱۵۵ - اول کسی کی در مقابلهٔ نص قیاس آورد ابلیس بودसबसे पहले जिसने नस (पाठ) के विपरीत क़ियास (तुलना) किया, वह इब्लीस था 30 शेर
  156. 156 بخش ۱۵۶ - در بیان آنک حال خود و مستی خود پنهان باید داشت از جاهلانइस बात का बयान कि अपनी हालत और अपना नशा अज्ञानियों से छिपाना चाहिए 41 शेर
  157. 157 بخش ۱۵۷ - قصهٔ مری کردن رومیان و چینیان در علم نقاشی و صورت‌گریरूमियों और चीनियों की चित्रकला और मूर्ति कला में प्रतिस्पर्धा की कहानी 33 शेर
  158. 158 بخش ۱۵۸ - پرسیدن پیغمبر صلی الله علیه و سلم مر زید را که امروز چونی و چون برخاستی و جواب گفتن او که اصبحت ممنا یا رسول اللهपैगंबर सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम का ज़ैद से पूछना कि आज तुम कैसे हो और कैसे उठे, और उसका जवाब देना कि मैं आज सुबह मोमिन हूँ, या रसूल अल्लाह 84 शेर
  159. 159 بخش ۱۵۹ - متهم کردن غلامان و خواجه‌تاشان مر لقمان را کی آن میوه‌های ترونده را که می‌آوردیم او خورده استगुलामों और हिजड़ों का लुकमान पर आरोप लगाना कि जो ताज़े फल हम लाते थे, वह खा गया 24 शेर
  160. 160 بخش ۱۶۰ - بقیهٔ قصه زید در جواب رسول صلی الله علیه و سلمरसूल सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम को ज़ैद के जवाब की कहानी का शेष 48 शेर
  161. 161 بخش ۱۶۱ - گفتن پیغامبر صلی الله علیه و سلم مر زید را کی این سر را فاش‌تر ازین مگو و متابعت نگهدارपैगंबर सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम का ज़ैद से कहना कि इस रहस्य को इससे अधिक प्रकट न करो और अनुसरण बनाए रखो 12 शेर
  162. 162 بخش ۱۶۲ - رجوع به حکایت زیدज़ैद की कहानी पर वापस लौटना 39 शेर
  163. 163 بخش ۱۶۳ - آتش افتادن در شهر به ایام عمر رضی الله عنهउमर रज़िअल्लाह अन्हु के समय में शहर में आग लगना 14 शेर
  164. 164 بخش ۱۶۴ - خدو انداختن خصم در روی امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه و انداختن امیرالمؤمنین علی شمشیر از دستदुश्मन का अमीर अल-मुमिनीन अली कर्रम अल्लाहु वजहहु के चेहरे पर थूकना और अमीर अल-मुमिनीन अली का तलवार हाथ से गिरा देना 52 शेर
  165. 165 بخش ۱۶۵ - سؤال کردن آن کافر از علی کرم الله وجهه کی بر چون منی مظفر شدی شمشیر از دست چون انداختیउस काफ़िर का अली कर्रम अल्लाहु वजहहु से पूछना कि तुम मुझ जैसे पर विजयी हो गए, तलवार हाथ से क्यों गिरा दी 15 शेर
  166. 166 بخش ۱۶۶ - جواب گفتن امیر المؤمنین کی سبب افکندن شمشیر از دست چه بوده است در آن حالتअमीर अल-मुमिनीन का जवाब देना कि उस समय तलवार हाथ से गिराने का क्या कारण था 57 शेर
  167. 167 بخش ۱۶۷ - گفتن پیغامبر صلی الله علیه و سلم به گوش رکابدار امیرالمؤمنین علی کرم الله وجهه کی کشتن علی بر دست تو خواهد بودن خبرت کردمपैगंबर सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम का अमीर अल-मुमिनीन अली कर्रम अल्लाहु वजहहु के रकाबदार के कान में कहना कि अली का क़त्ल तुम्हारे हाथों होगा, मैंने तुम्हें खबर दे दी 49 शेर
  168. 168 بخش ۱۶۸ - تعجب کردن آدم علیه‌السلام از ضلالت ابلیس لعین و عجب آوردنआदम अलैहिस्सलाम का इब्लीस लईन की गुमराही पर ताज्जुब करना और अचरज करना 31 शेर
  169. 169 بخش ۱۶۹ - بازگشتن به حکایت علی کرم الله وجهه و مسامحت کردن او با خونی خویشअली कर्रम अल्लाहु वजहहु की कहानी पर वापस लौटना और उनका अपने कातिल के साथ रियायत करना 14 शेर
  170. 170 بخش ۱۷۰ - افتادن رکابدار هر باری پیش امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه کی ای امیر المؤمنین مرا بکش و ازین قضا برهانरकाबदार का बार-बार अमीर अल-मुमिनीन अली कर्रम अल्लाहु वजहहु के सामने गिरना और कहना कि ऐ अमीर अल-मुमिनीन, मुझे मार डालो और मुझे इस भाग्य से बचा लो 10 शेर
  171. 171 بخش ۱۷۱ - بیان آنک فتح طلبیدن مصطفی صلی الله علیه و سلم مکه را و غیر مکه را جهت دوستی ملک دنیا نبود چون فرموده است الدنیا جیفة بلک بامر بودइस बात का बयान कि पैगंबर सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम का मक्का और अन्य स्थानों को जीतना दुनिया के राज से मुहब्बत के लिए नहीं था, जैसा कि उन्होंने फ़रमाया है, दुनिया एक मुर्दा है, बल्कि यह अल्लाह के हुक्म से था 27 शेर
  172. 172 بخش ۱۷۲ - گفتن امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه با قرین خود کی چون خدو انداختی در روی من نفس من جنبید و اخلاص عمل نماند مانع کشتن تو آن شدअमीर अल-मुमिनीन अली कर्रम अल्लाहु वजहहु का अपने हमराही से कहना कि जब तुमने मेरे चेहरे पर थूका, तो मेरी नफ़्स हिल गई और अमल की इखलास बाकी नहीं रही, उसी ने तुम्हें मारने से रोका 29 शेर