पढ़िए› दफ़्तर 1› लोगों का अत्यधिक सम्मान और प्रसिद्ध होने का नुकसान› शेर 1868
M1:1868 — لیک ننماید، چو شیرین است مدح / بد نماید زانک تلخ افتاد قدح
M1:1868
अर्थ · به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI
آسیبِ ستایش و تعریف دیگران پنهان می‌ماند چون شنیدن آن خوشایند و شیرین است؛ در مقابل، عیب‌جویی و انتقاد ناگوار به نظر می‌رسد چون طعم تلخی دارد.
مولانا در این بیت، تأثیر پنهان و ویرانگر ستایش را با تأثیر آشکار و ناخوشایند سرزنش مقایسه می‌کند. او توضیح می‌دهد که چرا انسان‌ها به آسانی فریب تعریف و تمجید را می‌خورند و از آن پرهیز نمی‌کنند. دلیلش ساده است: ستایش (مدح) مانند یک نوشیدنی شیرین است. طعم دلپذیر آن باعث می‌شود که زهرِ پنهان در آن، یعنی غرور و خودبزرگ‌بینی، دیده نشود. انسان از این شیرینی لذت می‌برد و متوجه خطری که نفس او را تهدید می‌کند، نیست.
در مقابل، سرزنش و انتقاد (قدح) مانند جامی از یک داروی تلخ است. هرچند ممکن است در نهایت شفابخش باشد، اما طعم تلخ و ناگوار آن در لحظه، باعث می‌شود که انسان آن را بد و ناپسند بداند و از آن دوری کند. همان‌طور که در بیت‌های بعدی توضیح داده می‌شود، تأثیر شیرینیِ ستایش مانند حلوایی است که لذتش آنی است اما اثر مخربش (مانند دمل چرکین) در درازمدت پدیدار می‌شود و نفس را به فرعونی سرکش تبدیل می‌کند.
بنابراین، این بیت یک اصل روان‌شناختی و معنوی را بیان می‌کند: ما اغلب بر اساس لذت یا رنج فوری قضاوت می‌کنیم و از پیامدهای بلندمدت غافل می‌مانیم. ستایش به دلیل شیرینی ظاهری‌اش، خطرناک‌ترین دام برای سالک است، زیرا مقاومت در برابر آن دشوار است.
- ننماید
- نشان نمی‌دهد، به نظر نمی‌رسد، آشکار نمی‌شود
- مدح
- ستایش، تعریف و تمجید کردن
- زانک
- زیرا که، برای اینکه
- قدح
- سرزنش، بدگویی، عیب‌جویی. در اصل به معنی کاسه و جام نیز هست.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.