पढ़िए› दफ़्तर 1› ईसाईयों द्वारा वज़ीर के धोखे को स्वीकार करना› शेर 371
M1:371 — فضلِ طاعت را نجُستَندی ازو / عیب ظاهر را بجُستندی که کو
M1:371
अर्थ · به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI
این بیت به توانایی برخی از یاران پیامبر در تشخیص ریا و نفاق اشاره دارد؛ آنها به جای تحسینِ ظاهرِ عبادت یک شخص، با هوشیاری به دنبال نقص و غرض پنهان در اعمال او بودند.
این بیت در میانهٔ داستان وزیری مکار است که خود را یک زاهد مسیحی جا زده تا از درون به مسیحیت ضربه بزند. مولانا این داستان را بهانهای قرار میدهد تا دربارهٔ ریاکاری و فریبندگی نفس (نفس غول) صحبت کند.
در ابیات قبل، مولانا میگوید که برخی از صحابهٔ پیامبر اسلام آنقدر در شناخت «مکر نفس» استاد بودند که میتوانستند انگیزههای پنهان و ناخالص را در خالصانهترین عبادتها تشخیص دهند. این بیت، روش کار آن «موشکافان» را توصیف میکند: وقتی با شخصی مانند این وزیر ریاکار روبرو میشدند، فریبِ ظاهرِ پرهیزکارانهٔ او را نمیخوردند. به جای اینکه بگویند «بهبه، چه عبادت و فضیلتی!»، فوراً به دنبال نشانهای از یک عیب، یک نیت ناپاک یا یک انگیزهٔ خودخواهانه میگشتند. پرسشِ «کو؟» (کجاست؟) نشاندهندهٔ جستجوی فعال و دقیق آنها برای یافتن آن نقطهضعف پنهان است.
این نگاه، بدبینی نیست، بلکه نوعی هوشیاری معنوی و روانشناختی است. از دیدگاه عرفانی مولانا، نفس انسان بسیار حیلهگر است و میتواند اغراض شخصی را در لباس دین و اخلاص پنهان کند. عارفان حقیقی کسانی هستند که این توانایی را دارند تا پشت این نقاب زیبا، عیب پنهانشده را ببینند و فریب دام را نخورند.
- فضلِ طاعت
- برتری و ارزش عبادت، فضیلت بندگی
- نجُستَندی
- جستجو نمیکردند، نمییافتند (فعل کهن)
- ازو
- از او (شکل قدیمی)
- کو
- کجاست؟
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.