पढ़िए› दफ़्तर 1› ईसाईयों द्वारा वज़ीर का अनुसरण करना› शेर 401
M1:401 — وز صفیری باز دام اندر کشی / جمله را در داد و در داوَر کشی
M1:401
شرحِ سروش — उनके रिकॉर्ड किए गए मसनवी व्याख्यानों से
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: و با یک سوت، باز همگان را به دام میکشی؛ همه را به سوی داد و داور بازمیگردانی.
معنا: خداوند با یک اشاره، روحهایی را که به طور موقت (مثلاً در خواب) آزاد شده بودند، دوباره به دام تن و جهان بازمیگرداند تا در قلمرو عدل او به زندگی و داوری ادامه دهند.
شرح
مولانا در این بیت، از بازگشت ارواح به کالبدهای خویش سخن میگوید، آن هم با تدبیر و صفیری از جانب خداوند. این را باید در امتداد آن روایاتی دید که خواب را برادر مرگ میخوانند؛ در خواب، روح از قید تن رها میشود، اما نه برای همیشه. خداوند، با «صفیری»، این روحهای رها شده را دوباره به سوی «دام» تن و دنیا بازمیگرداند.
من این تصویر را بسیار روشن مییابم: گویی خداوند به مرغانی که اجازهٔ مرخصی موقت یافتهاند، سوت میزند تا باز به دام بازگردند. «دام» در اینجا کنایه از همین کالبد جسمانی و جهان مادی است که روح، موقتاً در آن محبوس میشود. این بازگشت، بازگشت به قلمرو «داد و داور» است؛ یعنی هر بامدادی که روح به تن بازمیگردد، به عرصهٔ اعمال و مسئولیتها بازمیگردد و تحت عدل و داوری پروردگار قرار میگیرد.
مولانا در جای دیگر، روح را به اسب و بدن را به زین تشبیه میکند: «اسب جانها را کند عاری ز زین / سِرُّ النَومِ أَخُو المَوتِ است این». شب هنگام، زین (بدن) از روی اسب (روح) برداشته میشود و روح تا حدودی آزاد میگردد، اما صبحگاهان، دوباره این زین بر پشت اسب گذاشته میشود. این بیت نیز همین نکته را تأکید میکند که این جدایی موقت، برنامهای الهی برای آمادهسازی روح برای بازگشتی دوباره و ادامهدادن به مسیر تکامل در این عالم است.
با اینکه عارفان بزرگی چون عبدالقدوس گنگهی (که اقبال لاهوری از او نقل میکند) آرزو داشتند اگر به معراج میرفتند، هرگز باز نمیگشتند و مولانا نیز خود گهگاه از این «طوفان بیداری و هوش» مینالد و آرزو میکند کاش روحش چون اصحاب کهف برای همیشه حفظ میشد، اما باید دانست که این بیت به واقعیت چرخهٔ حیات و مرگ موقت (خواب) اشاره دارد که خود بخشی از تدبیر خداوند است. این بازگشت به دام، هرچند ممکن است برای روح سالک نوعی سنگینی بیاورد، اما بیشک هدفی الهی در پی دارد و آن ادامهٔ سیر به سوی حق و قرار گرفتن در بستر عدالت و داوری الهی است؛ جایی که هیچ عملی بیحساب نمیماند.
نکات کلیدی
- خواب، برادر مرگ است؛ جدایی موقتی روح از تن، با تدبیر الهی.
- «صفیر» الهی، دعوتنامهٔ بازگشت روح به کالبد و جهان است.
- «دام» در اینجا نماد بدن و جهان مادی است که روح باید به آن بازگردد.
- بازگشت روح به دنیا، یعنی ورود دوباره به صحنهٔ اعمال و داوری الهی.
- این چرخهٔ بازگشت، بخشی از برنامهٔ تکامل روح در مسیر حق است.
Sources: d1-s30 · 00:56:18 d1-s30 · 00:59:35
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: And with a whistle, You pull (them) back into the snare; You draw all into justice and into the Judge.
Meaning: God, with a single call, draws all souls that were temporarily released (as in sleep) back into the 'snare' of the body and the material world, returning them to the domain of divine justice and ultimate judgment.
Explanation
In this verse, Rumi speaks of the return of souls to their bodies, orchestrated by God's call and guidance. This must be understood in the context of traditions that equate sleep with the brother of death; in sleep, the soul is freed from the body's confinement, but not permanently. God, through a 'whistle' (safir), draws these liberated souls back into the 'snare' (dām) of the body and the world.
I find this imagery remarkably vivid: it is as if God whistles to birds that were granted temporary leave, summoning them back to their trap. The 'snare' here is a metaphor for this physical casing and the material world, in which the soul is temporarily held. This return is a re-entry into the realm of 'justice and the Judge' (dād o dāvar); meaning, every morning as the soul returns to the body, it re-enters the arena of deeds and responsibilities, coming under the divine order of justice and judgment.
Rumi elsewhere likens the soul to a horse and the body to a saddle: ”He divests the horses of souls of their saddles; this is the secret of 'sleep is the brother of death.'” At night, the saddle (body) is removed from the horse (soul), and the soul attains a degree of freedom. But in the morning, the saddle is placed back upon the horse. This verse reiterates the point that this temporary separation is a divine plan to prepare the soul for a renewed return and to continue its journey of evolution in this world.
Although great mystics like Abdul-Quddus Gangohi (as quoted by Iqbal Lahori) wished they would never return if they ascended to a spiritual zenith, and Rumi himself occasionally laments this 'storm of waking and awareness,' wishing his soul could be preserved forever like the Companions of the Cave, it is crucial to understand that this verse points to the reality of the cycle of life and temporary death (sleep), which is itself part of God's wisdom. This return to the snare, while it might bring a certain burden to the searching soul, undoubtedly serves a divine purpose: the continuation of the journey towards the Truth and the experience of divine justice and judgment, where no deed goes unaccounted for.
Key takeaways
- Sleep is the brother of death: a temporary separation of soul from body, divinely orchestrated.
- The 'divine whistle' (safir) is the summons for the soul's return to the body and the world.
- The 'snare' (dām) symbolizes the body and the material world, to which the soul must return.
- The soul's return to the world signifies re-entry into the arena of deeds and divine judgment.
- This cycle of return is part of the soul's journey of evolution towards the Divine.
Sources: d1-s30 · 00:56:18 d1-s30 · 00:59:35
به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI
خدای تعالی په يوه اشاره هغه ارواح چې په لنډمهاله توګه (لکه په خوب کې) ازادې شوې وې، بېرته د بدن او نړۍ دام ته راګرځوي، ترڅو د هغه د عدالت په قلمرو کې ژوند او قضاوت ته دوام ورکړي.
مولانا په دې بيت کې له خوبه د راويښېدو او بدنونو ته د ارواحو د بېرته راستنېدو خبره کوي، چې دا هر څه د خدای تعالی په امر او اشاره (شپېلۍ) سره کېږي. دا خبره بايد د هغو روايتونو په رڼا کې وکتل شي چې خوب د مرګ ورور ګڼي؛ په خوب کې روح د بدن له بنده خلاصېږي، خو د تل لپاره نه. خدای تعالی په يوه "شپېلۍ" سره دا ازاد شوي ارواح بېرته د بدن او دنيا "دام" ته راکاږي.
دا انځور ډېر روښانه دی: لکه خدای تعالی چې هغو مرغانو ته شپېلۍ ووهي چې د لنډمهاله رخصتۍ اجازه يې ورکړې وه، ترڅو بېرته خپل دام ته راشي. دلته "دام" له همدې جسماني کالبوت او مادي نړۍ څخه کنايه ده چې روح په کې په لنډمهاله توګه بندي دی. دا راستنېدل د "عدالت او قاضي" قلمرو ته ورګرځېدل دي؛ يعنې هر سهار چې روح بدن ته راستنېږي، نو د عمل او مسئوليت ډګر ته راګرځي او د لوی خدای د عدالت او قضاوت تابع کېږي.
که څه هم ځينې عارفان هيله لري چې کاش د تل لپاره له دې دنيوي ژوند څخه خلاص وای، لکه مولانا چې خپله هم کله کله د دې "ويښتابه او هوښيارۍ له توپانه" شکايت کوي، خو دا بيت د ژوند او لنډمهاله مرګ (خوب) د څرخ حقيقت ته اشاره کوي چې دا پخپله د خدای تعالی د تدبير يوه برخه ده. که څه هم دام ته دا راستنېدل ممکن د سالک روح ته يو ډول دروندوالی ښکاره شي، خو بې شکه چې يو الهي هدف لري، او هغه د حق پر لور د سفر دوام او د الهي عدالت او قضاوت په ډګر کې درېدل دي؛ هغه ځای چې هېڅ عمل بې حسابه نه پاتې کېږي.
- صفیری
- شپېلۍ، د غږ اشاره يا بلنه. دلته د خدای تعالی هغه امر ته اشاره ده چې ارواح بېرته بدنونو ته راګرځوي.
- دام
- لومه، جال. په دې بيت کې له جسماني بدن او مادي نړۍ څخه کنايه ده چې روح په کې په لنډمهاله توګه اوسيږي.
- داد
- عدالت، انصاف، قضا.
- داوَر
- قاضي، حاکم، انصاف کوونکی. دلته د خدای تعالی ذات ته اشاره ده.
上帝仅凭一声呼唤,便将那些暂时解脱(如在睡梦中)的灵魂,重新引回身体与尘世的“罗网”,使他们回归神圣公义的领域,继续面对最终的审判。
在这两行诗中,鲁米描绘了灵魂回归肉身的景象,这一过程由上帝的一声呼唤(صفیر,ṣafīr)所主导。这必须在“睡眠是死亡的兄弟”这一传统的背景下理解:在睡眠中,灵魂从身体的束缚中解脱,但这并非永恒。上帝用一声“呼哨”,将这些被释放的灵魂召回身体与物质世界的“罗网”(دام,dām)之中。
这个意象极为生动:仿佛上帝对那些获得短暂假期的飞鸟吹响了口哨,召唤它们重返陷阱。这里的“罗网”比喻的正是灵魂暂时栖居的肉体与物质世界。这种回归,是回到“公义与审判者”(داد و داور,dād o dāvar)的领域;也就是说,每日清晨灵魂返回肉身,便是重新进入一个充满行为与责任的舞台,并再次处于神圣的公义与审判之下。
鲁米在别处将灵魂比作马,身体比作马鞍:“祂卸下灵魂之马的鞍鞯;这便是‘睡眠是死亡之兄弟’的奥秘。”夜幕降临时,马鞍(身体)从马(灵魂)背上被取下,灵魂获得了一定程度的自由。但到了早晨,马鞍又被重新放回马背。这节诗也强调了同一点:这种暂时的分离是神圣的计划,旨在让灵魂为重返尘世做好准备,并在这个世界上继续其演进之旅。
尽管伟大的神秘主义者渴望永不从灵性的高潮中返回,鲁米本人也时常哀叹这“觉醒与意识的风暴”,希望自己的灵魂能像“洞中人”一样被永久守护,但我们必须明白,这节诗所指向的,是生命与暂时死亡(睡眠)的循环现实,这本身就是上帝智慧的一部分。重返罗网,虽然可能给求道者的灵魂带来某种沉重感,但无疑服务于一个神圣的目的:那就是继续走向真理的旅程,并将自己置于神圣的公义与审判之中,在那里,没有任何行为会被忽视。
- صفیری
- 一声呼哨或召唤。在此诗中,指上帝将灵魂从睡眠中唤醒、召回身体的神圣指令。
- دام
- 罗网,陷阱。在此处是隐喻,指代物质世界与人的肉身,灵魂暂时被囚禁于此。
- داد
- 公义,公正,正义。指神圣的法则与秩序,灵魂返回尘世后必须遵循。
- داوَر
- 审判者,法官。此处指上帝,祂是最终的审判之主。
خداوند با یک اشاره (صفیر)، روحهایی را که در خواب موقتاً آزاد شدهاند، دوباره به دام تن و جهان مادی بازمیگرداند تا در قلمرو عدل و داوری او به زندگی ادامه دهند.
مولانا در این بیت، بازگشت ارواح به کالبدهایشان را با تدبیر و فرمانی از جانب خداوند توصیف میکند. این مفهوم در ادامهٔ روایاتی است که خواب را «برادر مرگ» میدانند؛ در خواب، روح از قید تن رها میشود، اما این رهایی موقتی است. خداوند با «صفیری» یا یک ندا، این روحهای رهاشده را دوباره به سوی «دام» تن و دنیا بازمیگرداند.
این تصویر بسیار روشن است: گویی خداوند به مرغانی که اجازهٔ پروازی موقت یافتهاند، سوت میزند تا به قفس بازگردند. «دام» در اینجا کنایه از کالبد جسمانی و جهان مادی است که روح، موقتاً در آن محبوس میشود. این بازگشت، بازگشتی به قلمرو «داد و داور» است؛ یعنی هر بامدادی که روح به تن بازمیگردد، به عرصهٔ اعمال، مسئولیتها و انتخابها بازمیگردد و تحت نظام عدل و داوری پروردگار قرار میگیرد.
این بازگشت به دام، هرچند ممکن است برای روح سالک نوعی سنگینی و محدودیت به همراه داشته باشد، اما بخشی از برنامهٔ الهی برای تکامل روح در این عالم است. بازگشت به دنیا به معنای ورود دوباره به صحنهٔ آزمون و قرار گرفتن در بستر عدالت الهی است؛ جایی که هیچ عملی بیحساب نمیماند.
- صفیر
- سوت، بانگ، صدا برای فراخواندن
- دام اندر کشی
- به درون دام میکشی، به دام میاندازی
- جمله
- همه، همگی
- داد
- عدالت، انصاف، قانون
- داور
- قاضی، حاکم، داوریکننده (در اینجا خداوند)
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.