पढ़िए› दफ़्तर 1› वज़ीर के एकांत में शिष्यों का हस्तक्षेप› शेर 646
M1:646 — کافران چون جنس سجّین آمدند / سَجنِ دنیا را خوش آیین آمدند
M1:646
अर्थ · به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI
کافران چون سرشتشان با «سجّین» (که پایین‌ترین مرتبه و جایگاه بدکاران است) سنخیت دارد، این دنیا را که همچون زندان است، مکانی خوشایند و مناسب حال خود می‌بینند.
این بیت در ادامه‌ی بحث جبر و اختیار و تمایل ذاتی هر موجود به اصل و خاستگاه خویش است. مولانا توضیح می‌دهد که چرا کافران با شور و اختیار به امور دنیوی می‌پردازند اما در امور معنوی احساس اجبار و بیگانگی می‌کنند.
او ریشه‌ی این گرایش را در «جنس» یا سرشت آن‌ها می‌داند. از آنجا که ذات کافران با «سجّین» (که در قرآن به عنوان جایگاه ارواح شقاوتمندان و کتاب اعمال آنان در اسفل سافلین ذکر شده) هم‌سنخ است، طبیعتاً به این جهان مادی که «سِجن» یا زندان مؤمن است، کشش دارند. کلمه‌ی «سجن» (زندان) و «سجّین» هم‌ریشه هستند و مولانا با این جناس زیبا، تناسب میان این دو را نشان می‌دهد: کسی که از جنس «سجّین» است، «سجن» دنیا را خانه‌ی خود می‌یابد و آن را «خوش‌آیین» یا زیبا و دلپسند می‌بیند. در واقع، زندان دنیا برای آن‌ها نه تنها زندان نیست، بلکه مکانی مطابق میل و طبیعتشان است.
این بیت در تقابل با بیت بعدی قرار می‌گیرد که می‌گوید انبیا چون از جنس «علّیین» (مراتب والا) هستند، به سوی همان عوالم معنوی پر می‌کشند. بدین ترتیب، انتخاب‌ها و گرایش‌های ما در این جهان، بازتابی از سرشت و حقیقت درونی ماست.
- سجّین
- نام جایگاهی در پایین‌ترین طبقات دوزخ؛ کتاب اعمال بدکاران (برگرفته از قرآن).
- جنس
- هم‌نوع، هم‌سرشت، از یک اصل و ذات.
- سَجن
- زندان.
- خوش آیین
- خوشایند، دلپسند، دارای رسم و راهی نیکو.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.