पढ़िए› दफ़्तर 2› इब्लीस का फिर अपनी धोखेबाज़ी का वर्णन करना› शेर 2729
M2:2729 — حبک الاشیاء یعمیک یصم / نفسک السودا جنت لا تختصم
M2:2729
अर्थ · به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI
این بیت، که از زبان ابلیس بیان می‌شود، می‌گوید که مقصر اصلی گناهان انسان، نفسِ خود اوست، نه شیطان؛ زیرا دلبستگی شدید به امور دنیوی، چشم و گوش عقل را از دیدن حقیقت باز می‌دارد.
این بیت در میانهٔ دفاعیات ابلیس از خود آمده است. او خطاب به انسان گناهکار می‌گوید که به جای سرزنش من، به درون خودت نگاه کن. مصراع اول، نقل قولی مشهور (منسوب به پیامبر اسلام) است: «حُبُّکَ الشَّیءَ یُعمِی وَ یُصِمُّ» یعنی «عشق و علاقهٔ تو به چیزی، تو را کور و کر می‌کند». مولانا این اصل روانشناختی و معنوی را به کار می‌گیرد تا استدلال ابلیس را محکم کند. ابلیس می‌گوید: این میل شدید تو به «دنبه» (نماد لذت‌های دنیوی) است که چشم عقلت را بسته و نمی‌گذارد «دام» را ببینی.
در مصراع دوم، ابلیس نتیجه‌گیری می‌کند: این «نفسِ سیاه» و آلودهٔ خودت بود که جنایت را مرتکب شد (جَنَتْ). پس بیهوده با من مجادله و خصومت نکن (لا تَخْتَصِمْ). در واقع، این بیت، مسئولیت گناه را کاملاً به گردن خود انسان و امیال کنترل‌نشده‌اش می‌اندازد و نقش ابلیس را تنها یک وسوسه‌گر خارجی معرفی می‌کند که بر زمینی آماده (نفسِ اسیر شهوت) بذر می‌پاشد. این یکی از مضامین اصلی مثنوی است: دشمن واقعی، در درون خود ماست.
- حُبُّکَ الْأَشْیاءِ یُعْمیکَ یُصِمُّ
- عبارت عربی به معنی: «دوست داشتنِ تو چیزها را، تو را کور و کر می‌کند». نقل قولی مشهور است.
- نَفْسُکَ السَّودا
- ترکیب عربی و فارسی به معنی: «نَفْسِ سیاه و تاریکِ تو».
- جَنَتْ
- فعل عربی به معنی: «جنایت کرد»، «مرتکب گناه شد».
- لا تَخْتَصِمْ
- فعل نهی عربی به معنی: «دشمنی نکن»، «جر و بحث و مجادله نکن».
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.