M2:2948 — تاجران انبیا کردند سود / تاجران رنگ و بو کور و کبود

مولانا در ابیات قبل، مسیر معنوی را به یک بازار تشبیه کرده که در آن کالاهای اصل و تقلبی در کنار هم عرضه می‌شوند. او تأکید می‌کند که نه می‌توان همه را بر حق دانست و نه همه را باطل؛ بلکه به یک «تاجر» زیرک و «کالاشناس» نیاز است تا راه درست را از بیراهه تشخیص دهد.

این بیت، آن تشبیه را به نتیجه می‌رساند. دو نوع تاجر معرفی می‌شوند:

1. تاجران انبیا: اینان کسانی هستند که کالای معنوی خود را از پیامبران می‌گیرند. تجارت آن‌ها بر سر حقایق پایدار و معانی باطنی است، نه ظواهر فریبنده. این گروه در نهایت به «سود» حقیقی که همان معرفت و قرب الهی است، دست پیدا می‌کنند.

2. تاجران رنگ و بو: این گروه، نماد دنیاپرستان و کسانی است که غرق در ظواهر، لذت‌های حسی و صورت‌های بی‌معنای عالم مادی شده‌اند. «رنگ و بو» در ادبیات عرفانی، کنایه از هر آن چیزی است که فانی، سطحی و غیر اصیل است. این تاجران چون بصیرت باطنی ندارند، «کور» هستند و نمی‌توانند حقیقت را ببینند. سرانجامِ تجارتشان نیز «کبود» است؛ یعنی شکست‌خورده، زیان‌دیده و پشیمان. این کبودی هم به معنای ظاهری (آسیب‌دیده) و هم به معنای باطنی (روسیاه و سرافکنده) است.