पढ़िए› दफ़्तर 2› प्रस्तावना› शेर 57
M2:57 — از تو ای بینقش با چندین صور / هم مشبه هم موحد خیرهسر
M2:57
अर्थ · به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI
ای خداوندی که در عین بیصورتی، در جلوههای بیشمار پدیدار میشوی؛ هم گروهی که برای تو شکل و صفات انسانی قائلاند (مشبّهه) و هم گروهی که تو را از هر شکلی منزه میدانند (موحّد)، هر دو در شناخت ذات تو درمانده و سرگرداناند.
این بیت به یکی از پیچیدهترین مباحث الهیاتی میپردازد: رابطهٔ خداوند با جهان و چگونگی شناخت او. مولانا خداوند را «بینقش» میخواند، یعنی ذاتی که فراتر از هرگونه شکل، صورت و تعین است. این همان مقام «تنزیه» (تَنزیه) یا پاک شمردن خداوند از صفات مخلوقات است که «موحدان» بر آن پای میفشارند.
از سوی دیگر، همین ذات بیصورت، در «چندین صور» یا جلوههای بیشمار در جهان هستی آشکار میشود. کوه، دریا، خورشید و هر پدیدهای، صورتی از ظهور اوست. این نگاه، به «تشبیه» (تَشبیه) نزدیک است که خداوند را در آینهٔ آفریدگانش میبیند و «مشبّهه» به آن باور دارند.
مولانا میگوید حقیقت خداوند چنان عظیم و جامع این دو وجه متضاد است که هر دو گروه را «خیرهسر» و سرگشته میکند. هم آنکه تنها به صورتها میچسبد و خدا را به مخلوق تشبیه میکند، راه را گم کرده و هم آنکه با نفی مطلق هر صورتی، ارتباط خدا با جهان را انکار میکند، در حیرت مانده است. ذات الهی، هم بیصورت است و هم در صورتها جلوهگر، و این پارادوکس، عقل بشری را به تحیر وامیدارد و راهی جز شهود قلبی باقی نمیگذارد.
- بینقش
- بدون شکل، بیصورت، فراتر از هر تصویر و تعین.
- صور
- جمع «صورت»؛ شکلها، چهرهها، پدیدهها، جلوهها.
- مشبّه
- کسی که خداوند را به مخلوقات تشبیه میکند و برای او صفات و اعضای جسمانی قائل است.
- موحد
- یکتاپرست؛ در اینجا به معنای کسی است که بر یگانگی مطلق و منزه بودن خداوند از هر شکلی (تنزیه) تأکید دارد.
- خیرهسر
- سرگشته، حیران، شگفتزده، درمانده.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.