M2:747 — پرتوی بر قلب زد خالص ببین / بی محک زر را مکن از ظن گزین

این بیت در ادامه‌ی داستان مردی است که در جستجوی خانه، با ویرانه‌ای روبرو می‌شود که دوستش آن را با «اگر» و «مگر» توصیف می‌کند. مولانا از این داستان نتیجه می‌گیرد که همه‌ی انسان‌ها جویای خوشی و سعادت (طلای خالص) هستند، اما اغلب فریب ظواهر و خوشی‌های دروغین (طلای قلب یا تقلبی) را می‌خورند، زیرا ابزار تشخیص درست را ندارند.

بیت ۷۴۷ دو راه برای این تشخیص ارائه می‌دهد: راه اول، تابش پرتوی از عالم غیب است؛ یک الهام یا بصیرت ناگهانی که حقیقت را بر دل آشکار می‌کند و فرد می‌تواند خالص را از ناخالص ببیند. این یک موهبت خاص است.

راه دوم که برای عموم قابل دسترس‌تر است، استفاده از «محک» است. محک در اینجا استعاره از معیاری قابل اعتماد برای سنجش حقیقت است. این محک می‌تواند عقل سلیم، دانش یقینی، شریعت، یا مهم‌تر از همه، راهنمایی یک پیر و مرشد کامل باشد. مولانا هشدار می‌دهد که تکیه بر «ظن» و گمان شخصی در امور معنوی، مانند انتخاب طلا بدون محک، قطعاً به خطا و گزینش امر باطل می‌انجامد. ابیات بعدی نیز همین نکته را بسط می‌دهند که اگر خودت محک نداری، باید نزد دانایی بروی و خود را به او بسپاری.