पढ़िए› दफ़्तर 2› प्रस्तावना› शेर 9
M2:9 — ساعد شَه مسکن این باز باد / تا ابد بر خلق این در باز باد
M2:9
अर्थ · به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI
This couplet is a prayer that Rumi's inspiration (the falcon) will always find its perch on his patron, Husam al-Din (the King's arm), so that the spiritual teachings of the Masnavi (this door) remain accessible to humanity forever.
This couplet is a prayer marking the resumption of the Masnavi after a two-year hiatus. Rumi employs the classical imagery of royal falconry to describe his creative process.
The 'falcon' (bāz) is the divine inspiration, the soaring spirit that hunts for sublime meanings. The 'King' (shāh) is God, and the 'King's forearm' (sāʿed-e shāh) is Husam al-Din Chalabi, Rumi's beloved disciple and patron. Just as a trained falcon returns to its master's arm, Rumi prays that his inspiration will always find its resting place and point of connection in Husam al-Din, without whom the work would not continue.
The second line shifts the metaphor. The 'door' (dar) is the Masnavi itself—an entrance into the world of spiritual realities. Rumi prays that this gateway, now reopened, will remain open for all people (khalq) for all time. The beyt masterfully uses a pun on the word bāz, which means both 'falcon' and 'open', linking the two lines: the return of the falcon makes the door open again.
- ساعد
- Sāʿed: Forearm. In the context of falconry, it refers to the gloved arm on which the bird perches.
- شَه
- Shah: King. Here it functions on two levels: Husam al-Din as the 'king' of Rumi's spiritual world, and ultimately God, the true King to whom all inspiration belongs.
- مسکن
- Maskan: A dwelling, residence, or resting place.
- باز
- Bāz: A polysemous word used for a pun. In the first line, it means 'falcon' or 'hawk'. In the second line, it means 'open'.
- خلق
- Khalq: Creation, the people, mankind. An Arabic loanword signifying all created beings.
مولانا دعا میکند که الهامبخش او، حسامالدین، همیشه حاضر باشد تا این بازِ الهام بر دست او بنشیند و در نتیجه، درِ فیض و معرفتِ مثنوی برای همیشه به روی مردم باز بماند.
این بیت یک دعاست و در آغاز دفتر دوم مثنوی آمده است. پس از وقفهای دو ساله، سرایش مثنوی با بازگشت حسامالدین چلبی از سر گرفته میشود. مولانا در ابیات قبل، طبع شعر و الهام معنوی خود را به یک «باز» (شاهین شکاری) تشبیه کرده که به آسمان حقایق پرواز کرده بود. حسامالدین نیز «شاه» یا بازیاری است که این باز را به زمین بازگردانده است.
مصراع اول، «ساعد شه مسکن این باز باد»، دعایی برای تداوم حضور حسامالدین است. «ساعد» یا ساعد دست، جایگاه نشستن باز شکاری است. مولانا آرزو میکند که این بازِ الهام، همیشه بر دست مراد و مشوق او، یعنی حسامالدین، قرار داشته باشد تا بتواند به سرودن ادامه دهد. این تصویر، هم رابطه عمیق مرید و مرادی و هم نقش حیاتی حسامالدین را در آفرینش مثنوی نشان میدهد.
مصراع دوم، «تا ابد بر خلق این در باز باد»، نتیجه و هدف این آرزوست. «این در» همان مثنوی است؛ دری که به روی باغ معانی و معارف الهی گشوده میشود. مولانا دعا میکند که با حضور حسامالدین، این جریان فیض قطع نشود و بابِ هدایت و معرفت برای همیشه به روی خلق گشوده بماند. این بیت بیانگر نیت اصلی مولانا از سرودن مثنوی است: نه یک اثر شخصی، بلکه یک راه و منبع رحمت برای همگان.
- ساعد
- از آرنج تا مچ دست؛ جایی که باز شکاری مینشیند.
- شَه
- شاه؛ در اینجا منظور حسامالدین چلبی است.
- مسکن
- محل سکونت، جایگاه، آرامگاه.
- باز
- پرنده شکاری (شاهین)؛ استعاره از الهام معنوی یا طبع شعر مولانا.
- خلق
- مردم، آفریدگان.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.