M3:198 — جان جاهل زین دعا جز دور نیست / زانک یا رب گفتنش دستور نیست

این بیت در ادامه‌ی داستان مردی است که از عدم پاسخ خداوند به دعاهایش ناامید شده بود و خضر در خواب به او مژده داد که خودِ توفیقِ دعا کردن و «یا رب» گفتن، نشانه‌ی لطف و «لبیک» خداوند است.

مولانا اکنون حالت عکس را توصیف می‌کند: روح جاهل. «جهل» در اینجا نه به معنای بی‌سوادی، بلکه به معنای غفلت معنوی و دوری از حقیقت است. چنین روحی از این نوع دعا، یعنی نیایشِ برخاسته از نیاز و سوز درونی، کاملاً بیگانه و دور است. چرا؟ زیرا خداوند به او «دستور» نداده است. «دستور» در اینجا به معنای اذن، توفیق و اجازه‌ی باطنی است. به زبان ساده، بزرگترین نشانه و مجازات برای روح غافل این است که خداوند حتی میل و تواناییِ صدا زدنِ خود را از او می‌گیرد. دهان و دلش قفل است و در سختی‌ها هم به یاد خدا نمی‌افتد.

بنابراین، این بیت یک اصل مهم عرفانی را بیان می‌کند: توانایی دعا کردن و احساس نیاز به خداوند، خود یک موهبت و نشانه‌ی نزدیکی است، در حالی که ناتوانی از نیایش و بی‌نیازی کاذب، نشانه‌ی دوری و قهر الهی است.