पढ़िए› दफ़्तर 4› मुस्तफा (अल्लाह उन पर शांति भेजे) की इस हदीस की व्याख्या कि अल्लाह तआला ने फरिश्तों को बनाया और उनमें अक्ल रखी, और चौपायों को बनाया और उनमें शहवत रखी, और आदम के बेटों को बनाया और उनमें अक्ल और शहवत दोनों रखी। तो जिसने अपनी अक्ल को अपनी शहवत पर गालिब कर लिया, वह फरिश्तों से भी आला है, और जिसने अपनी शहवत को अपनी अक्ल पर गालिब कर लिया, वह चौपायों से भी अदना है› शेर 1517
M4:1517 — علم راه حق و علم منزلش / صاحب دل داند آن را با دلش
M4:1517
अर्थ · به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI
شناخت راه معنوی و معرفت به ذات خداوند، دانشی نیست که با عقل و حواس ظاهری به دست آید، بلکه معرفتی قلبی است که تنها اهل معنا و عارفان به آن دست مییابند.
مولانا در این بیت، دو نوع دانش را در برابر هم قرار میدهد. پیش از این بیت، او از علوم دنیوی مانند هندسه، نجوم و فلسفه انتقاد کرده و آنها را «علم بنای آخور» نامیده است؛ یعنی دانشی که تنها به کار حفظ و بقای جنبهٔ حیوانی انسان میآید و راهی به آسمانها و حقایق معنوی نمیبرد.
در مقابل آن علوم، در این بیت از «علم راه حق» و «علم منزلش» سخن میگوید. این دانش، معرفتشناسی عرفانی است: شناخت مسیر سلوک و معرفت به مقصد نهایی که همان ذات حق است. مولانا تأکید میکند که این علم، اکتسابی و عقلانی نیست. ابزار شناخت آن نه کتاب و استدلال، بلکه «دل» است. تنها «صاحبدل»، یعنی عارف واصل و انسان کامل که قلبش از آلودگیها پاک و به عالم معنا متصل شده، میتواند این حقیقت را شهود و درک کند. این دانش از جنس «حضور» و «شهود» است، نه «حصول» و دانش مفهومی.
- منزلش
- مقصد او، جایگاه نهایی او. در اینجا مقصود، ذات خداوند و مقام قرب الهی است.
- صاحب دل
- عارف، انسان کامل، کسی که به معرفت قلبی و شهودی رسیده است.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.