पढ़िए दफ़्तर 6 उस अजनबी को मुहतसिब की वफ़ात की खबर मिलना, और مخلوक़ पर भरोसा करने और مخلوक़ की अता पर निर्भर रहने से इस्तग़फ़ार करना, और अल्लाह की नेमतों को याद करना, और अपने गुनाह से अल्लाह से इनाबत करना: "ثم الذين كفروا بربهم يعدلون" (फिर वे लोग जो अपने रब के साथ कुफ्र करते हैं, वे बराबरी करते हैं) शेर 3140

M6:3140 — عنکبوت و این صطرلاب رشاد / بی‌منجم در کف عام اوفتاد

عنکبوت و این صطرلاب رشادبی‌منجم در کف عام اوفتاد
✦ इस बैत को हिन्दी में प्रस्तुत करें

M6:3140

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — उनके रिकॉर्ड किए गए मसनवी व्याख्यानों से

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: این اسطرلاب هدایتگر و نقش‌های عنکبوت‌وار آن، بی‌آنکه منجمی باشد، به دست مردمان عادی افتاده است. معنا: مولانا می‌گوید که وجود انسان همچون اسطرلابی پر از نقش و نگار رمزی است که می‌تواند راهگشای شناخت حق باشد، اما این ابزار گرانبها بدون راهنمایی پیامبران به دست نادانان افتاده و قدرش ناشناخته مانده است.

شرح

من بارها گفته‌ام که مولانا، انسان را یک «اسطرلاب اوصاف الهی» می‌بیند. این اصطلاح از خود اوست: «آدم اسطرلاب اوصاف علوست / وصف آدم مظهر آیات اوست». اسطرلاب، همانطور که می‌دانید، ابزاری یونانی‌الاصل است که نجوم‌دانان برای رصد ستارگان و محاسبات فلکی به کار می‌بردند. آن نقوش پیچیده و درهم‌تنیده‌ای که بر صفحه اسطرلاب رسم می‌شود، گویی «نقوش عنکبوت» هستند؛ خطوطی رمزی که تنها یک منجم واقعی می‌تواند آن‌ها را بخواند و از وضعیت آسمان و کواکب خبر دهد. این از خوش‌ذوقی بعضی فلاسفه است که فیلسوف قرون وسطی، پیتر آبلارد، نام دختر نامشروعش را "اسطرلاب" گذاشته بود.

نکات کلیدی

  • انسان، خود، اسطرلابی از اوصاف الهی است که حقایق غیبی را منعکس می‌کند.
  • «نقوش عنکبوت» نماد پیچیدگی و رمزآلودگی وجود انسان است که تنها با بصیرت خاص قابل خواندن است.
  • بی‌منجم ماندنِ اسطرلابِ وجود انسان در دست «عام»، نشان از گمراهی و ناتوانی در درک حقیقت خویش و خداست.
  • انبیا تنها منجمان حقیقی‌اند که می‌توانند این اسطرلاب را به درستی بخوانند و راه هدایت را آشکار سازند.

Sources: d6-s70 · 14:19 d6-s70 · 15:44 d6-s70 · 17:02

به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.