पढ़िए› दफ़्तर 6› विलाल का हिजाज़ की धूप में 'अहद अहद' कहना रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) की मोहब्बत में, उन सुबहों में जब उसका यहूदी आका बुतपरस्ती के कारण उसे हिजाज़ की धूप में कंटीली टहनी से मारता था, और विलाल के बदन से खून उबलता था, और उससे बेइरादा 'अहद अहद' निकलता था, जैसे दूसरे दर्दनाक लोगों से बेइरादा आहें निकलती हैं, क्योंकि वह इश्क़ के दर्द से भरा हुआ था, उसे कांटे के दर्द को दूर करने का कोई ध्यान नहीं था, जैसे फ़िरौन के जादूगर और ज़रजिस और अन्य, जिनकी गिनती नहीं की जा सकती।› शेर 919
M6:919 — آفتاب و ماه دو گاو خراس / گرد میگردند و میدارند پاس
M6:919
अर्थ · به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI
خورشید و ماه مانند دو گاوی که سنگ آسیاب را میچرخانند، به فرمان قدرتی برتر مدام در حال گردش و پاسداری از نظام عالم هستند.
مولانا در این بخش از مثنوی، برای نشان دادن قدرت مطلق عشق و ارادهٔ الهی، به حرکت دائمی و بیاختیار اجزای عالم اشاره میکند. همانطور که بلال در اوج شکنجه، بیاختیار «احد احد» میگفت، تمام کائنات نیز مسخّر و مقهور یک نیروی برتر هستند.
این بیت، خورشید و ماه را به دو گاو تشبیه میکند که به یک «خراس» یا آسیاب بزرگ بسته شدهاند و مجبورند پیوسته بچرخند. این تصویر، حرکت افلاک را از یک پدیدهٔ صرفاً طبیعی به یک عمل جبری و تحت فرمان تبدیل میکند. آنها نه از روی اختیار، که به ارادهٔ گردانندهای دیگر «پاسداری» میکنند و نظم کیهانی را حفظ مینمایند. این حرکت مدام، درست مانند چرخش سنگ آسیاب در بیتهای قبل (بیت ۹۱۱)، نشانهای از وجود یک جریان پنهان و قدرتمند (تقدیر الهی یا عشق) است که همه چیز، از ذرات خاک گرفته تا عظیمترین اجرام آسمانی را به رقص و گردش واداشته است.
در نگاه مولانا، این بیقراری و حرکت دائمی، شاهدی بر حضور فاعلی قدرتمند است. همانطور که جوشش کف روی آب، از غلیان و قدرت دریا خبر میدهد، گردش افلاک نیز تسبیح و اطاعت محض آنها در برابر ارادهٔ خداوند است. بنابراین، انسان که جزئی کوچک از این کلّیّات است، چگونه میتواند در برابر حکم الهی آرام و قرار داشته باشد و تسلیم نباشد؟
- خراس
- آسیاب، سنگ آسیا. در اینجا به معنای دستگاهی است که گاو به دور آن میچرخد.
- پاس داشتن
- نگهبانی دادن، مراقبت کردن.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.