M2:161 — همچو صیادی سوی اشکار شد / گام آهو دید و بر آثار شد

This couplet builds on the previous one, which contrasts the scholar's knowledge (the 'traces of the pen') with the Sufi's (the 'traces of the foot'). Here, Rumi likens the Sufi to a hunter on a spiritual quest. The 'traces' (āthār) are the footprints of the gazelle—the initial, external signs and practices that set the seeker on the path.

The imagery connects to a deeper etymological and conceptual point. The Sufi is often called an ʿārif (a knower, a gnostic). While this is usually linked to knowledge (maʿrifah), some scholars, as Dr. Soroush notes, trace it to the Arabic word ʿarf, meaning 'fragrance' or 'scent.' In this reading, the ʿārif is one with a super-keen spiritual sense of smell, able to detect the scent of the Divine Reality, much as a hunter follows the musk of a gazelle.

The couplet thus illustrates the first stage of the journey. The seeker begins by following external signs (the footprints), but as the next verses explain, this disciplined tracking eventually leads to a more direct and profound perception—the scent itself—which becomes the true guide.

مولانا در اینجا روش سلوک صوفیانه را به شکار تشبیه می‌کند. همان‌طور که توشه‌ی راه دانشمند، نوشته‌ها و «آثار قلم» اوست، توشه‌ی راه صوفی، «آثار قَدَم» است؛ یعنی دنبال کردن ردّ پای پیران و راهنمایان طریقت.

این بیت، صوفی را به شکارچی‌ای مانند می‌کند که در ابتدا برای یافتن شکار (که نماد حقیقت است)، به دنبال نشانه‌های ظاهری و ملموس، یعنی ردّ پای آهو، می‌رود. این «ردّ پا» همان دستورات، راهنمایی‌ها و شریعت ظاهری است که سالک در ابتدای راه به آن‌ها نیازمند است. این مرحله، مرحله‌ی تقلید و پیروی از نشانه‌هاست. اما همان‌طور که در ابیات بعدی مشخص می‌شود، این تنها نقطه‌ی شروع است و هدف نهایی نیست. سالک با شکرگزاری و پیمودن این راه ابتدایی، به تدریج به مرحله‌ای می‌رسد که دیگر به ردّ پا نیازی ندارد، بلکه مستقیماً با «بوی مشک» آهو هدایت می‌شود که نمادی از درک مستقیم، شهود و جاذبه‌ی معنوی حقیقت است.