لوستل› دفتر ۲› د سلیمان د پیغام درناوی د بلقیس په زړه کې د هد هد د حقیر شکل له امله› بيت ۱۶۲۶
M2:1626 — چار طبع و علت اولی نیم / در تصرف دایما من باقیم
M2:1626
مانا · به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI
خداوند می‌گوید که او خود تابع قوانین طبیعت (طبایع چهارگانه) و زنجیرهٔ علت و معلول نیست، بلکه این اوست که آفریننده و گردانندهٔ این قوانین است و همواره بر جهان هستی تسلط دارد.
این بیت از زبان خداوند بیان می‌شود تا تمایز مطلق میان خالق و مخلوق را نشان دهد. در ابیات پیشین، مولانا نمونه‌هایی از قدرت مطلق خداوند در برهم زدن نظم طبیعی را ذکر کرده است: او می‌تواند عناصر پست را والا و عناصر والا را پست گرداند؛ آدم خاکی را به آسمان ببرد و ابلیس آتشی را به قعر زمین بفرستد. در این بیت، خداوند این قدرت را با یک اصل کلی توضیح می‌دهد.
در فلسفه و علوم قدیم، «طبایع چهارگانه» (آب، آتش، خاک، و هوا) عناصر بنیادین سازندهٔ جهان مادی بودند و «علت اولی» یا «علت‌العلل» در نگاه فلاسفه، سرچشمهٔ زنجیرهٔ علت و معلول‌ها بود که جهان بر اساس آن کار می‌کرد. خداوند در اینجا می‌گوید: «من خود محصول یا تابع این قوانین نیستم. من ورای این نظام هستم.»
نکتهٔ اصلی این است که خداوند فاعل مطلق و «در تصرف» است؛ یعنی اوست که دائماً در حال تغییر و تدبیر جهان است، نه آنکه خود، معلول یا محصور در قوانینی باشد که برای آفرینش وضع کرده است. این بیت تأکیدی است بر ارادهٔ آزاد و قدرت بی‌نهایت الهی که در عرفان مولوی، اصلی محوری است و جهان را صحنهٔ تجلی بی‌واسطهٔ این قدرت می‌داند.
- چار طبع
- چهار عنصر اصلی در باور قدما: خاک، آب، هوا و آتش.
- علت اولی
- نخستین سبب، علت‌العلل؛ در فلسفه به محرک اول یا واجب‌الوجود اطلاق می‌شد.
- تصرف
- در اختیار داشتن، تغییر و تبدل ایجاد کردن، اداره کردن.
- باقیم
- باقی هستم، پایدار و همیشگی‌ام.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.