M2:2624 — در سفر گر روم بینی یا ختن / از دل تو کی رود حب الوطن

This beyt is spoken by Iblis (Satan) to Mu'awiya, in a dream. Iblis is trying to explain why, despite his apparent fall from grace, he remains deeply connected to God. He argues that his initial devotion and love for God, established when he was an angel, is an intrinsic part of his being that cannot simply vanish. He uses the analogy of hubb al-watan (love of homeland) to illustrate this point. Even if a traveler encounters magnificent cities like Rome (representing the West, or perhaps worldly grandeur) or Khotan (representing the East, or exotic beauty), the fundamental affection for one's birthplace remains.

In this context, Iblis is subtly claiming that his 'homeland' is his original state of divine proximity and love. While he has been 'exiled' through his disobedience, the 'love of that homeland' (his original pure state and devotion to God) persists within him. This forms part of his complex and paradoxical argument that his very rebellion, in a twisted way, stems from a deep, albeit misguided, loyalty to a certain aspect of God's will.

این بیت بخشی از پاسخ ابلیس به معاویه است. ابلیس در اینجا با استفاده از یک مثال آشنا، یعنی «حب الوطن» یا عشق به میهن، حال خود را توصیف می‌کند. او می‌گوید همان‌طور که یک مسافر، حتی اگر زیباترین و شگفت‌انگیزترین سرزمین‌ها مانند روم (نماد غرب و قدرت) یا ختن (نماد شرق و لطافت) را ببیند، باز هم عشق به وطن اصلی‌اش در دلش باقی است، من نیز با وجود سقوط و دوری از درگاه الهی، عشق و مهر اولیه خود به آن جایگاه را از یاد نبرده‌ام.

مولانا این تمثیل را به کار می‌گیرد تا نشان دهد که سرشت و پیشینه‌ی هر موجودی در عمق وجودش حک شده است. ابلیس، که روزی فرشته‌ای مقرب و «ساکن عرش» بوده، ادعا می‌کند که آن عشق اولیه به اصل و مبدأ خویش، یعنی عالم ملکوت، هرگز از دلش بیرون نمی‌رود. این بیت، حسرت و نوستالژی عمیق ابلیس برای جایگاه از دست رفته‌اش را بیان می‌کند و به نوعی، طغیان او را نه از سر انکار محض، بلکه از منظر یک عاشق رانده شده به تصویر می‌کشد.