M2:99 — دیدهٔ تو چون دلم را دیده شد / شد دل نادیده غرق دیده شد
M2:99
مانا · به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI
وقتی در چشمان تو نگریستم، دلم که تا آن زمان حقیقت خود را ندیده بود، در دریای بصیرت و شهود تو غرق شد و خود را بازیافت.
این بیت لحظهی اوج جستجوی سالک برای خودشناسی را توصیف میکند. مولانا پس از آنکه بیان میکند آینهی حقیقی برای دیدن «نقش جان»، چهرهی «یار» یا همان انسان کامل است، لحظهی رویارویی با او را به تصویر میکشد.
در مصراع اول، «دیدهٔ تو چون دلم را دیده شد»، چشمهای معشوق (انسان کامل) به ابزار بینایی برای قلب سالک تبدیل میشود. قلب که جایگاه شهود و معرفت است، تا پیش از این دیدار، گویی نابینا و «نادیده» بود؛ یعنی از حقیقت خود بیخبر بود. اما با نگریستن در چشم یار، این قلب صاحب بصیرت میشود.
مصراع دوم، «شد دل نادیده غرق دیده شد»، نتیجهی این اتصال را بیان میکند. دلِ نادیده و پنهان، در دریای «دیده» یا همان شهود و بصیرتِ حاصل از این دیدار، غرق میشود. این «غرق شدن» استعارهای است از فنا و محو شدن خودِ جزئی سالک در وجود کلی و نورانی آن یار کامل. در این فنا، سالک نه تنها نابود نمیشود، بلکه به رؤیت حقیقی خود نائل میآید، همانطور که در بیت بعدی میگوید: «دیدم اندر چشم تو من نقش خود». این تجربه، لحظهی اتحاد و یگانگی است که در آن، تمایز میان بیننده و دیده شده از میان برمیخیزد.
- دیده
- در اینجا به دو معنای چشم و بینایی/بصیرت به کار رفته است.
- دیده شد
- در مصراع اول به معنی «چشم او شد» یا «ابزار بینایی او شد» و در مصراع دوم به معنی «دیده شد، مورد رؤیت قرار گرفت».
- نادیده
- چیزی که دیده نشده، پنهان، ناشناخته. در اینجا به قلبی اشاره دارد که هنوز به خودآگاهی و شهود نرسیده است.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.