لوستل› دفتر ۵› د هغه کنیزک کیسه چې د بي بي له خره سره یې شهوت رانده کاوه، او هغه یې د وزې او ریږمی په څیر د انسان په څیر شهوت رانده کولو ته روزلې وه، او د خره په قضیب کې یې یو کدو اچاوه تر څو له اندازې ونه تیریږي. بي بي پر دې خبره شوه، خو د کدوي نازکتیا یې ونه لیدله. کنیزک یې په یوې بهانې لرې ځای ته واستوله او له کدوي پرته له خره سره یو ځای شوه او په فضیحت مړه شوه. کنیزک ناوخته بیرته راغله او ماتم یې وکړ چې ای زما جانه او ای زما روښانه سترګې، نر اندام دې ولید، کدو دې ونه لید، ذکر دې ولید، هغه بل دې ونه لید. 'کل ناقص ملعون' یعني هر ناقص نظر او فهم ملعون دی، که نه نو ظاهري ناقصان د جسمي رحم مستحق دي، ملعون نه دي. 'لیس علی الاعمی حرج' ولوله، د حرج نفي یې کړې ده او د لعنت او غضب نفي یې کړې ده.› بيت ۱۳۶۹
M5:1369 — صد هزاران نام خوش را کرد ننگ / صد هزاران زیرکان را کرد دنگ
M5:1369
مانا · به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI
شهوت عنانگسیخته، نیرویی ویرانگر است که میتواند خوشنامترین و هوشمندترین انسانها را به ورطهی رسوایی و حماقت بکشاند.
این بیت در ادامهی توصیف قدرت ویرانگر «شَرَه» یا شهوت نفسانی آمده است. مولانا در بیت قبل، شهوت را بدترین آفتِ راه سلوک معرفی میکند و در این بیت، دو پیامد وحشتناک آن را برمیشمارد.
نخست، شهوت آبروی انسان را بر باد میدهد. «نام خوش» یا اعتبار و حیثیت اجتماعی که شخص سالها برای به دست آوردن آن زحمت کشیده، میتواند در یک لحظه قربانی طغیان شهوت شود و به «ننگ» و بیآبرویی تبدیل گردد. این همان اتفاقی است که در داستان برای «خاتون» رخ میدهد؛ زنی با جایگاه اجتماعی بالا که در خفا، اسیر شهوتی حیوانی میشود و در نهایت با رسوایی هلاک میگردد.
دوم، شهوت عقل و هوش را زایل میکند. شهوت، «زیرکان» را «دنگ» و سرگشته میسازد. یعنی حتی باهوشترین افراد نیز وقتی در دام شهوت میافتند، قدرت تشخیص و تفکر منطقی را از دست میدهند و دست به اعمالی ابلهانه میزنند. خاتون داستان، زنی زیرک است که متوجه رابطهی پنهانی کنیز و خر میشود، اما در فهم «دقیقه کدو» (نکتهی ظریف کدو) که برای کنترل و ایمنی بود، کور و ناتوان میماند. این کوری عقلی، مستقیماً از غلبهی شهوت بر او ناشی میشود و او را به کام مرگ میفرستد. در نگاه مولانا، شهوت همچون پردهای ضخیم بر چشم عقل عمل میکند و زشت را زیبا، و خطر را فرصت جلوه میدهد.
- ننگ
- رسوایی، بیآبرویی، عار
- دنگ
- گیج، مات، سرگشته، حیران
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.