M5:1385 — خر مؤدب گشته در خاتون فشرد / تا بخایه در زمان خاتون بمرد

این بیت لحظهٔ اوج فاجعه در داستان است. «خاتون» که از روی حسادت و شهوت کور، عمل کنیزک خود را تقلید می‌کند، از یک نکتهٔ حیاتی غافل است: کنیزک برای کنترل نیروی حیوانی خر، از یک کدو استفاده می‌کرد تا عمق دخول را محدود کند. خاتون این «دقیقه» یا نکتهٔ ظریف را نمی‌بیند و صرفاً ظاهر عمل را تقلید می‌کند.

مولانا با توصیف بی‌پرده و تکان‌دهندهٔ مرگ او، نتیجهٔ جهل و تقلید کورکورانه را به تصویر می‌کشد. عبارت «خر مؤدب گشته» کنایه‌آمیز است؛ این تربیت فقط برای انجام عمل شهوانی بوده و هیچ کنترلی بر غریزهٔ ویرانگر آن نداشته است. مرگ فجیع خاتون نمادی از هلاکت روح است که وقتی انسان تسلیم «نفس بهیمی» یا جنبهٔ حیوانی خود می‌شود، اتفاق می‌افتد. این داستان هشداری است دربارهٔ اینکه پیروی از شهوات بدون معرفت و کنترل، به نابودی کامل و فضاحت‌بار می‌انجامد. مولانا بلافاصله پس از این صحنه، نفس انسان را به همین «نر خر» تشبیه می‌کند که اگر لگام معرفت بر آن زده نشود، صاحب خود را هلاک خواهد کرد.