M5:2881 — این نه مردانند اینها صورتند / مردهٔ نانند و کشتهٔ شهوتند

مولانا در این بخش از مثنوی، تمایز میان «صورت» و «معنا»ی انسانیت را برجسته می‌کند. درست همان‌طور که قندیل بدون نور، فقط شیشه‌ای بی‌ارزش است، انسانی که از «نور دل» یا جانِ آگاه تهی باشد، تنها کالبدی بی‌روح است. این بیت، اوج این تمایز را بیان می‌کند.

«مردان» در اینجا به معنای انسان‌های کامل و صاحبان بصیرت است، نه صرفاً جنس مذکر. در مقابل، کسانی قرار دارند که تنها «صورت» و ظاهری از انسانیت دارند. زندگی این افراد در دو چیز خلاصه می‌شود: «مردهٔ نانند»، یعنی تمام همت و وجودشان صرف تأمین نیازهای اولیه و مادی می‌شود و گویی برای همین امر پیش‌پاافتاده جان می‌دهند. و «کشتهٔ شهوتند»، یعنی قربانی و مغلوب امیال و غرایز نفسانی خود هستند و این امیال، انسانیت واقعی آن‌ها را از بین برده است.

این بیت در ادامهٔ داستان روباه و شیر می‌آید. روباه ادعا می‌کند که خر «دل و جگر» نداشته، وگرنه پس از دیدن خطر مرگ، دوباره به سوی شیر بازنمی‌گشت. مولانا این داستان را به کل بشریت تعمیم می‌دهد: بسیاری از انسان‌ها نیز فاقد آن «دل» و «عقل» حقیقی هستند که به آن‌ها قدرت تشخیص و رهایی از بند دنیا را بدهد. آن‌ها فقط پیکرهایی هستند که توسط نیازهای ابتدایی‌شان هدایت می‌شوند و از درک حقیقت عاجزند.