M5:3074 — عامیانه چه ملامت می‌کنی / بخل بر خوان خداوند غنی

این بیت، نقطه‌ی اوج استدلال جبری و سفسطه‌آمیز دزدی است که از درخت بالا رفته و میوه می‌چیند. وقتی صاحب باغ او را بازخواست می‌کند، او خود را «بنده خدا» و باغ را «باغ خدا» می‌خواند و عمل خود را کاملاً مشروع جلوه می‌دهد.

در این بیت، او صاحب باغ را به دو چیز متهم می‌کند: ۱. ملامت عامیانه: او ملامت صاحب باغ را ناشی از فهم سطحی و عامیانه می‌داند. گویی صاحب باغ از این حقیقت والای عرفانی که «همه‌چیز از آنِ خداست» بی‌خبر است و دزد، خود را در مقامی بالاتر از او می‌بیند که این راز را دریافته است. ۲. بخل بر خوان خداوند: او صاحب باغ را متهم به خساست می‌کند، اما نه نسبت به مال خودش، بلکه نسبت به سفره‌ی بی‌کران خداوند. با این بیان، او جایگاه خود و صاحب باغ را معکوس می‌کند: دزد، بنده‌ای برخوردار از نعمت الهی است و مالک، مانعی بخیل بر سر راه این فیض.

مولانا با این بیان دقیق، نشان می‌دهد که چگونه باور به «جبر» می‌تواند به ابزاری برای توجیه هر عمل نادرستی تبدیل شود و مسئولیت فردی را به کلی از بین ببرد. پاسخ کوبنده‌ی صاحب باغ در ابیات بعدی، همین منطق جبری را بر علیه خود دزد به کار می‌گیرد تا پوچ بودن آن را آشکار سازد.