لوستل› دفتر ۵› همداسې کیسه د جبري په ځواب کې او د اختیار په اثبات کې او د امر او نهی په صحت کې او د دې بیان کې چې د جبري عذر په هیڅ ملت او هیڅ دین کې نه منل کیږي او د هغه کار له جزا څخه د خلاصون لامل نه کیږي چې کړی یې دی، لکه څنګه چې ابلیس جبري له دې څخه خلاصون ونه موند چې ویې ویل: 'بما اغویتنی'. او قلیل د کثیر دلالت کوي.› بيت ۳۰۹۹
M5:3099 — جهد کن کز جام حق یابی نوی / بیخود و بیاختیار آنگه شوی
M5:3099
مانا · به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI
مولانا میگوید که بیاختیاری واقعی، نتیجهٔ یک تلاش معنوی و رسیدن به مستی از عشق حق است، نه بهانهای برای تنبلی و گناه.
این بیت در میانهٔ بحثی طولانی دربارهٔ جبر و اختیار آمده است. مولانا در اینجا به کسانی که با بهانهٔ تقدیر و سرنوشت از زیر بار مسئولیت شانه خالی میکنند، پاسخ میدهد. او میگوید بیاختیاریای که عارفان از آن دم میزنند، با بیعملی و سستیِ جبریمذهبان کاملاً متفاوت است.
بیاختیاری حقیقی، یک مقام و مرتبهٔ معنوی است که پس از مجاهدت و کوشش فراوان به دست میآید. سالک با اختیار خود تلاش میکند (جهد کن) تا از «جام حق» سرمست شود. این جام، نماد عشق الهی، معرفت و فنا شدن در ذات اوست. وقتی انسان از این شراب روحانی نوشید و به «مستی» رسید، آنگاه است که اختیار جزئی او در ارادهٔ کلی خداوند محو میشود. در این حالت، او دیگر از خود ارادهای ندارد و هرچه میکند، خواست و فعل حق است که از طریق او جاری میشود.
بنابراین، مولانا میان دو نوع بیاختیاری تمایز قائل میشود: یکی بیاختیاری دروغین که بهانهای برای گناه و تنبلی است و دیگری بیاختیاری راستین که ثمرهٔ کوشش و سلوک معنوی است. او خطاب به جبریمسلکان میگوید: شما که هنوز در ابتدای راه هستید و طعم آن مستی را نچشیدهاید، حق ندارید ادعای بیاختیاری کنید. ابتدا با همین اختیار خود تلاش کن تا به آن مقام برسی، آنگاه معذور خواهی بود.
- جهد کن
- تلاش کن، کوشش کن
- جام حق
- جام حقیقت، استعاره از عشق و معرفت الهی که انسان را مست و بیخود میکند
- نوی
- تازگی، حالتی نو، مستی
- آنگه
- آنگاه، در آن زمان
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.