دیوان شمس› غزل ۱۰۰ → مخکنۍ · راتلونکې ←
دیوان شمس · G100 · ۱۰ بيتونه
غزل شمارهٔ ۱۰۰
دا غزل د الهي معشوق حضور ته د تسلیمۍ او ورسپارلو یو ژور انځور وړاندې کوي. په لومړي بیت (بیت ۱) کې، شاعر له معشوق څخه غوښتنه کوي چې راشي او د "کاردان عقل" یا حسابګر منطق واکمني پای ته ورسوي. شاعر خپل ځان د یو غشي په څیر بیانوي چې یوازې د معشوق په اراده حرکت کوي (بیت ۲)، او د هغه د مینې رسوايي د بام څخه د لوښي لویدو سره تشبیه کوي، چې د وصل لپاره د الهي مرستې (زینې) غوښتنه کوي (بیت ۳). له څلورم بیت څخه تر اووم بیت پورې، د معشوق د "بام" یا مقام پوښتنې ته ځواب ورکول کیږي؛ دا هغه لوری دی چې له هغه ځایه روح راځي، هره شپه ورګرځي، پسرلی راوړي، او د موسی علیه السلام په څیر معجزې ښکاره کوي. غزل په یوې لطیفې نکتې سره پای ته رسېږي: د لټون کوونکي لټون پخپله د معشوق له لوري دی، او لټون کوونکی په حقیقت کې هغه څه لټوي چې له وړاندې يې لري، لکه یو سړی چې پر خره سپور وي او د خپل خره په لټه کې وي (بیتونه ۸-۹). په پای کې، شاعر د چوپتیا سپارښتنه کوي، ځکه چې دا الهي رازونه د هرچا لپاره نه دي (بیت ۱۰).
هر بیت یې پرانیزئ — خپله پاڼه لري: مانا، شرحه، سخت لغات.
- G100:1 بیا ای جان نو داده جهان راببر از کار عقل کاردان را راشه اې نړۍ ته نوی روح ورکوونکيه!د کارپوه عقل کار له کاره وباسهاې هغه ذاته چې نړۍ ته دې نوی ژوند او روح ورکړی، راشه او د حسابګر او محدود عقل واکمني ختمه کړه.
- G100:2 چو تیرم تا نپرانی نپرمبیا بار دگر پر کن کمان را زه د غشي په څېر يم، ترڅو دې نه يم غورځولی نه الوزمراشه یو ځل بیا دا لیندۍ ډکه کړهزه ستا په اراده حرکت کوم، لکه غشی چې له لیندۍ څخه تر وتلو پورې نه الوزي. راشه او ماته بیا د حرکت کولو توان راکړه.
- G100:3 ز عشقت باز تشت از بام افتادفرست از بام باز آن نردبان را ستا له مینې بیا لوښی له بامه راولوېدله بامه بیا هغه زینه راولېږهستا د مینې راز یو ځل بیا ښکاره او رسوا شو. اوس د وصل لپاره وسیله (زینه) راولېږه چې بېرته تاته درشم.
- G100:4 مرا گویند «بامش از چه سوی است؟»از آن سویی که آوردند جان را له ما پوښتنه کوي «د هغه بام له کومې خوا دی؟»له هغې خوا چې روح یې راوړی دیخلک پوښتنه کوي چې ستا د معشوق ځای کوم دی؟ ځواب دا دی چې هغه له هماغه لوري دی، له کوم ځای څخه چې انسان ته روح ورکړل شوی دی.
- G100:5 از آن سویی که هر شب جان روان استبه وقت صبح بازآرد روان را له هغې خوا چې هره شپه روح روان وياو د سهار په وخت کې روان بېرته راوړيله هماغه لوري چې روحونه هره شپه په خوب کې ورګرځي، او سهار بیرته بدن ته راګرځول کیږي.
- G100:6 از آن سو که بهار آید زمین راچراغ نو دهد صبح آسمان را له هغې خوا چې ځمکې ته پسرلی راځياو د اسمان سهار ته نوې ډیوه ورکويله هماغه لوري چې د طبیعت د بیا ژوندي کېدو او د پسرلي لامل کیږي، او د لمر په راختو سره اسمان روښانه کوي.
- G100:7 از آن سو که عصایی اژدها شدبه دوزخ برد او فرعونیان را له هغې خوا چې یوه امسا په اژدها بدله شوهاو فرعونیان یې دوزخ ته بوتللله هماغه لوري چې د موسی علیه السلام معجزه ښکاره شوه، چې امسا یې په مار بدله شوه او فرعون او د هغه پلویان یې تباه کړل.
- G100:8 از آنسو که تورا این جست و جو خاستنشان خود اوست میجوید نشان را له هغې خوا چې په تا کې دا لټون پیدا شوهغه پخپله نښه ده، چې نښه لټويدا چې ته د هغه په لټه کې یې، دا پخپله د هغه له لوري یوه نښه ده. په حقیقت کې، هغه پخپله دی چې په تا کې د خپل ځان لټون کوي.
- G100:9 تو آن مردی که او بر خر نشسته استهمیپرسد ز خر این را و آن را ته هغه سړی یې چې پر خره سپور دیخو بیا هم له دې او هغه څخه د خره پوښتنه کويستا حالت د هغه چا په څیر دی چې پر خپل خره سپور وي، خو له خلکو پوښتنه کوي چې ایا زما خر یې لیدلی دی. یعنې ته هغه څه لټوې چې له وړاندې یې لرې.
- G100:10 خمش کن کاو نمیخواهد ز غیرتکه در دریا درآرد همگنان را چوپ شه، ځکه هغه له غیرته نه غواړيچې ټول خلک دې سمندر ته را ننباسيچوپتیا غوره کړه، ځکه چې معشوق د خپل غیرت له امله نه غواړي چې هر څوک د معرفت دې ژور سمندر ته ورسوي.
ganjoor: sh100 · public domain