M2:106 — زانک سرمهٔ نیستی در می‌کشد / باده از تصویر شیطان می‌چشد

Dalam bagian ini, Rumi membedakan dua jenis penglihatan. Ada penglihatan sejati, yaitu saat seorang pencari melihat citra dirinya yang hakiki di dalam "mata" Sang Kekasih Ilahi, yang merupakan cermin kebenaran. Penglihatan ini adalah penyatuan (ittihad), di mana khayalan tak punya tempat.

Sebaliknya, ada penglihatan palsu. Bait ini menjelaskan sifat penglihatan yang kedua itu. Ketika seseorang melihat bayangannya di mata manusia biasa—yang belum tercerahkan—ia hanya melihat ilusi. Rumi menggambarkannya dengan metafora yang kuat: mata orang biasa itu telah dipoles dengan "celak kefanaan" (surma-ye nistī). Celak ini, alih-alih mempertajam pandangan, justru mengisinya dengan kegelapan dan ketiadaan. Akibatnya, apa pun yang dilihat melalui mata itu adalah cerminan dari dunia khayal, yang dilambangkan sebagai "anggur dari citra Setan". Anggur ini memabukkan, tetapi dengan kebingungan dan kepalsuan, bukan dengan kebenaran Ilahi.

این بیت در ادامهٔ تمایز میان دو نوع «دیدن» است: دیدن خود در چشم معشوق حقیقی (که عین حقیقت است) و دیدن خود در چشم دیگران (که خیال و وهم است).

مولانا توضیح می‌دهد که چرا نباید به تصویری که دیگران از ما دارند اعتماد کنیم. چشم آنها با «سرمهٔ نیستی» تیره شده است. «نیستی» در اینجا به معنای عدم، پوچی و فقدان ارتباط با حقیقت وجودی است. چنین چشمی، آینهٔ واقعیت نیست، بلکه خانه‌ای برای خیال و توهم است. تصویری که در آن شکل می‌گیرد، واقعی نیست؛ مانند شرابی است که از دست شیطان گرفته شود – ظاهری فریبنده دارد اما اثری جز مستی غفلت و گمراهی ندارد.

به عبارت دیگر، کسی که وجودش از حقیقت تهی است (سرمهٔ نیستی کشیده)، ادراک و برداشتش نیز شیطانی و وهم‌آلود خواهد بود. بنابراین، بازتابی که از خود در چشم چنین فردی می‌بینیم، نه هویت واقعی ما، که تنها یک خیال باطل و فریبنده است و باید آن را رد کرد.