M2:1301 — این جهان چون خس به دست باد غیب / عاجزی پیش گرفت و داد غیب

Este verso es el núcleo de una meditación sobre la agencia divina. Rumi acaba de argumentar que la luz de los sentidos (نور حس, nur-e ḥess) es un pálido reflejo de la Luz de la Verdad (نور حق, nur-e Ḥaqq), que es la verdadera fuerza motriz del universo. Aquí, cristaliza esa idea en una imagen poderosa: el mundo entero, con todo lo que contiene, es como una brizna de paja (khas) en la mano de un viento invisible.

La paja no tiene voluntad propia; es levantada, arrojada, girada y depositada enteramente por el capricho del viento. De la misma manera, el mundo material es impotente (عاجزی, ʿājezī) ante el poder de lo Oculto (Ghayb). Los versos siguientes desarrollan esta imagen, mostrando cómo este «viento» a veces eleva las cosas y otras las abate, a veces las hace enteras y otras las rompe. El punto teológico es radical: la única agencia real pertenece a Dios. El mundo manifestado es el escenario donde se despliega Su poder, Su justicia (داد, dād) y Su decreto.

En el contexto sufí, esta comprensión no es una invitación a la pasividad fatalista, sino a un tipo de percepción más profunda. Es un llamado a ver la «Mano oculta» detrás de cada evento, a reconocer que el universo no es una máquina autónoma, sino una teofanía continua, una manifestación constante del poder y la sabiduría de lo No Visto.

مولانا در این بیت، برای توضیح نسبتِ جهانِ محسوس با قدرتِ پنهانِ الهی، از تمثیلی بسیار گویا استفاده می‌کند. جهان و تمام پدیده‌هایش مانند «خس» یا کاهی سبک و بی‌وزن هستند که در دست «باد غیب» اسیرند. این باد، همان اراده و نیروی نامرئی خداوند است که جهان را به حرکت درمی‌آورد.

نکته‌ی کلیدی بیت در عبارت «عاجزی پیش گرفت و داد غیب» نهفته است. جهان در برابر این قدرت مطلق، حالت تسلیم و انفعال محض را برگزیده است. تمام تغییرات و دگرگونی‌هایی که در جهان مشاهده می‌کنیم - بالا رفتن و پایین آمدن، آبادی و ویرانی، راست و چپ رفتن، تبدیل شدن به گلستان یا خارستان (که در ابیات بعدی به آن اشاره می‌شود) - همگی ناشی از عمل آن «دست پنهان» است، نه اراده‌ی خودِ جهان.

این تصویر، ادامه‌ی بحث مولانا درباره‌ی «نور حق» در برابر «نور حس» است. همان‌طور که نور حس در برابر نور حق ناچیز و تابع است، کل جهان مادی نیز در برابر نیروی غیبی که آن را می‌گرداند، فاقد هرگونه استقلال و اراده‌ی حقیقی است. این بیت، خواننده را به دیدنِ فاعلِ اصلی در پسِ پرده‌ی پدیده‌ها دعوت می‌کند و مقدمه‌ای است برای ابیات بعدی که این فاعلِ پنهان را با تعابیری چون «قلم‌زن»، «سوار» و «کماندار» توصیف می‌کند.