M2:2035 — گفت موسی با یکی مست خیال / کای بداندیش از شقاوت وز ضلال

این بیت آغاز سرزنش حضرت موسی خطاب به یکی از بنی‌اسرائیل است که با وجود دیدن معجزات فراوان، فریب گوساله‌ی سامری را خورد و آن را پرستید. مولانا ماجرا را به عرصه‌ی نبرد میان «عقل» و «خیال» می‌کشاند.

موسی نماینده‌ی عقل الهی و وحی است که حقایق روشن و برهان‌های آشکار می‌آورد. در مقابل، آن مرد «مستِ خیال» است؛ یعنی کسی که به جای تکیه بر حقیقت، در دنیای گمان‌ها، وسوسه‌ها و تصورات ذهنی خود غرق شده است. این «خیال» در عرفان مولانا نیرویی است که واقعیت را مخدوش می‌کند و انسان را به سوی امور غیرواقعی و پوچ می‌کشاند. پرستش گوساله‌ی زرین، اوج پیروزی خیال بر عقل است: یک شیء بی‌جان و ساختگی، جای خدای حی و قیوم را می‌گیرد.

موسی او را «بداندیش» می‌خواند، نه به معنای بدذات، بلکه کسی که ابزار اندیشه‌اش بیمار و منحرف شده است. این بداندیشی از «شقاوت» (تیره‌بختی) و «ضلال» (گمراهی) او سرچشمه می‌گیرد. یعنی چون از مسیر حقیقت دور افتاده، قوه‌ی تشخیص او نیز فاسد شده و خوب را از بد تمیز نمی‌دهد. در ابیات بعدی، موسی به او یادآوری می‌کند که همین فرد در برابر معجزات حقیقی، پر از شک و گمان بود، اما در برابر یک صدای دروغین از گوساله، بی‌درنگ به سجده افتاد. این نشان می‌دهد که چگونه خیال‌پردازی، انسان را در برابر حقیقت، شکاک و در برابر باطل، زودباور می‌کند.