M2:2360 — کز ضرورت دم خر را آن حکیم / کرد تعظیم و لقب دادش کریم

این بیت در میانه‌ی داستان مرد نابینا و سگ مهاجم، به عنوان یک جمله‌ی معترضه و برای توضیح رفتار مرد نابینا آمده است. مرد کور برای نجات جان خود از حمله‌ی سگ، شروع به تملق و ستایش اغراق‌آمیز از او می‌کند و او را «امیر شکار» و «شیر» می‌خواند. مولانا برای توجیه این رفتار، به یک داستان یا ضرب‌المثل مشهور در زمان خود اشاره می‌کند که بر اساس آن، حکیمی در شرایطی سخت و از روی ضرورت، به دم یک الاغ تعظیم کرد و به آن لقب «کریم» (بزرگوار) داد.

نکته‌ی اصلی در این بیت، مفهوم «ضرورت» است. در شرایط اضطراری، قواعد عادی رفتار دگرگون می‌شود و انسان برای حفظ خود ممکن است دست به کارهایی بزند که در حالت عادی تحقیرآمیز یا نامعقول به نظر می‌رسد. تعظیم به دم الاغ، نمادی از نهایتِ خواری و فروتنی در برابر چیزی بی‌ارزش است. مولانا با این مثال می‌خواهد بگوید همان‌طور که آن حکیم برای رفع ضرورتی بزرگ، چنین کاری کرد، اکنون این مرد نابینا نیز از سر ناچاری و ترس از سگ، به ستایش او پرداخته است. این بیت، در واقع، درس واقع‌بینی و درک شرایط اضطراری را در خود دارد.