M2:2648 — هست شرط دوستی غیرت‌پزی / همچو شرط عطسه گفتن دیر زی

در این بخش از داستان، ابلیس در حال توجیه عصیان خود در برابر امر خداوند برای سجده بر آدم است. او به معاویه توضیح می‌دهد که سرپیچی‌اش نه از سر انکار و کفر (جحود)، بلکه از شدت عشق و غیرت نسبت به خداوند بوده است. او نمی‌توانسته تحمل کند که موجود دیگری (آدم) تا این حد به معشوق ازلی‌اش نزدیک شود.

این بیت، استدلال اصلی ابلیس را در یک تشبیه خلاصه می‌کند. او می‌گوید غیرت، جزء جدایی‌ناپذیر عشق است. همان‌طور که در فرهنگ ما مرسوم است که وقتی کسی عطسه می‌کند، دیگران بی‌درنگ برای او دعای خیر و آرزوی «زندگی طولانی» (دیر زی) می‌کنند و این واکنش، شرط و لازمه‌ی آن موقعیت است، غیرت ورزیدن هم شرط و لازمه‌ی دوستی واقعی است. به عبارت دیگر، غیرت یک واکنش طبیعی و ضروری در عشق است، نه یک عیب. مولوی با این بیت، از زبان ابلیس، به پیچیدگی‌های روانشناختی عشق اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه فضیلتی مانند عشق می‌تواند انگیزه‌ی گناهی بزرگ شود.