M2:2656 — گفت امیر او را که اینها راستست / لیک بخش تو ازینها کاستست

این بیت بخشی از گفتگوی معاویه با ابلیس است. ابلیس برای فریب معاویه، او را برای نماز صبح بیدار کرده و وقتی معاویه به نیت او شک می‌کند، ابلیس نطقی بسیار عالمانه و عرفانی در باب ذات خود و معرفت الهی سر می‌دهد. او ادعا می‌کند که گرچه مطرود شده، اما هنوز اصل نورانی خود و معرفتش را از دست نداده است.

معاویه در اینجا با هوشمندی پاسخ می‌دهد. او دانش و کلمات ابلیس را انکار نمی‌کند و می‌پذیرد که حرف‌هایش («اینها») از نظر تئوری «راست» است. اما بلافاصله نکتهٔ اصلی را بیان می‌کند: داشتن دانش دربارهٔ چیزی با بهره‌مندی واقعی از آن متفاوت است. ابلیس علم به حقایق معنوی دارد، اما «بخش» و سهم او از این حقایق «کاسته» است؛ یعنی این معرفت در وجود او به نور و عمل صالح تبدیل نشده و صرفاً دانشی بی‌اثر و ابزاری برای فریب است.

مولانا در اینجا تفاوت میان علم (دانستن) و تحقق (بودن) را برجسته می‌کند. ابلیس نماد دانشمندی است که به دلیل تکبر و حسد، علمش نه تنها او را نجات نمی‌دهد، بلکه به ابزار گمراهی خود و دیگران تبدیل می‌شود. معاویه، به عنوان سالک هوشیار، فریب ظاهر عالمانهٔ سخنان را نمی‌خورد و به میوه و اثر واقعی آن در گوینده توجه می‌کند.