M2:2708 — مشتری نبود کسی را راه‌زن / ور نماید مشتری مکرست و فن

این بیت بخشی از گفتگوی معاویه با ابلیس است. معاویه ابلیس را به «راه‌زن» ایمان تشبیه کرده است که قصد دارد با حیله، کالای گرانبهای ایمان او را برباید. در اینجا معاویه یک اصل کلی را بیان می‌کند: ذات و طبیعت یک راهزن، گرفتن و ربودن است، نه خریدن و معامله کردن. بنابراین، اگر راهزنی در لباس «مشتری» ظاهر شود و وانمود کند که قصد خرید دارد، این قطعاً یک ترفند و نقشه برای فریب دادن صاحب مال است.

مولانا از این تمثیل استفاده می‌کند تا نشان دهد که نفس اماره یا شیطان، هرگاه در لباس خیرخواهی و دلسوزی ظاهر می‌شود (مثلاً بیدار کردن برای نماز)، نباید فریب ظاهرش را خورد. همانطور که یک تاجر باتجربه می‌داند که راهزن هرگز خریدار واقعی نیست، سالک آگاه نیز می‌داند که نیت نهایی شیطان، جز دزدی ایمان و گمراه کردن نیست و هر پیشنهاد به ظاهر خوبی از سوی او، دامی بیش نیست.