M2:2729 — حبک الاشیاء یعمیک یصم / نفسک السودا جنت لا تختصم

این بیت در میانهٔ دفاعیات ابلیس از خود آمده است. او خطاب به انسان گناهکار می‌گوید که به جای سرزنش من، به درون خودت نگاه کن. مصراع اول، نقل قولی مشهور (منسوب به پیامبر اسلام) است: «حُبُّکَ الشَّیءَ یُعمِی وَ یُصِمُّ» یعنی «عشق و علاقهٔ تو به چیزی، تو را کور و کر می‌کند». مولانا این اصل روانشناختی و معنوی را به کار می‌گیرد تا استدلال ابلیس را محکم کند. ابلیس می‌گوید: این میل شدید تو به «دنبه» (نماد لذت‌های دنیوی) است که چشم عقلت را بسته و نمی‌گذارد «دام» را ببینی.

در مصراع دوم، ابلیس نتیجه‌گیری می‌کند: این «نفسِ سیاه» و آلودهٔ خودت بود که جنایت را مرتکب شد (جَنَتْ). پس بیهوده با من مجادله و خصومت نکن (لا تَخْتَصِمْ). در واقع، این بیت، مسئولیت گناه را کاملاً به گردن خود انسان و امیال کنترل‌نشده‌اش می‌اندازد و نقش ابلیس را تنها یک وسوسه‌گر خارجی معرفی می‌کند که بر زمینی آماده (نفسِ اسیر شهوت) بذر می‌پاشد. این یکی از مضامین اصلی مثنوی است: دشمن واقعی، در درون خود ماست.