M2:34 — آن درختی کو شود با یار جفت / از هوای خوش ز سر تا پا شکفت

مولانا در این بخش از مثنوی، تأثیر حیاتیِ «یار» یا همراه را بر سرنوشت معنوی انسان بیان می‌کند. او پیش از این بیت، یار خوب را به آینه‌ای تشبیه کرده که عیب‌ها را می‌زداید و عقل را با عقل دیگر همراه کرده و راه را روشن می‌سازد. در مقابل، یار بد همچون نفسی است که با نفس دیگر جمع شده و تاریکی را دوچندان می‌کند.

این بیت، این مفهوم را با استعاره‌ای زیبا از طبیعت ادامه می‌دهد. درخت نماد وجود انسان یا سالک است. «یار» در اینجا «هوای خوش» بهاری است. همان‌طور که یک درخت برای شکفتن و میوه دادن به آب و هوا و فصلی مناسب نیاز دارد، روح انسان نیز برای رشد و شکوفایی به همراهی و مصاحبتی سازگار و الهام‌بخش محتاج است. وقتی چنین همراهی فراهم شود، تمام وجود انسان، از «سر تا پا»، زنده و پرثمر می‌شود.

در ابیات بعدی، مولانا بلافاصله نقطه مقابل این تصویر را نشان می‌دهد: همان درخت وقتی با «یارِ خلاف» یعنی فصل پاییز و سرمای ناسازگار روبرو می‌شود، خود را در هم می‌کشد و به خواب می‌رود. بنابراین، انتخاب یار و همنشین، صرفاً یک انتخاب اجتماعی نیست، بلکه شرط اصلی شکوفایی یا پژمردنِ وجود ماست.