M2:43 — آفتاب معرفت را نقل نیست / مشرق او غیر جان و عقل نیست

مولانا در اینجا دو نوع خورشید را با هم مقایسه می‌کند: خورشید مادی و «آفتاب معرفت». خورشید مادی و فیزیکی، هر روز طلوع و غروب می‌کند؛ مکانش تغییر می‌کند و نورش گاهی هست و گاهی نیست. اما خورشید معرفت و شناخت باطنی، این‌گونه نیست. این نور، یک حقیقت درونی است که از افق جان و خرد انسان عارف طلوع می‌کند.

این خورشید «نقل» و جابه‌جایی ندارد؛ یعنی کسی نمی‌تواند آن را از تو بگیرد یا از مکانی به مکان دیگر منتقل کند. غروب هم ندارد، زیرا وقتی در جان آدمی طلوع کرد، همیشگی است. برخلاف حواس ظاهری که به دنیای بیرون و پدیده‌های متغیر وابسته‌اند، معرفت حقیقی، نوری است که از درون خود انسان سرچشمه می‌گیرد و به همین دلیل پایدار و جاودانه است. این همان حقیقتی است که انسان را از اسارت دنیای فانی رها می‌کند و به او روشنایی ابدی می‌بخشد.