M2:5 — چون ز دریا سوی ساحل بازگشت / چنگ شعر مثنوی با‌ساز گشت

Bait ini menandai dimulainya kembali penulisan Masnavi setelah jeda yang cukup lama antara Buku Pertama dan Kedua. Rumi menggunakan metafora yang kuat untuk menjelaskan jeda ini: murid dan sahabat terkasihnya, Husamuddin Chalabi, yang menjadi pendorong utama lahirnya karya ini, telah tenggelam dalam "lautan" perenungan spiritual (ma'raj al-haqayiq, atau mi'raj menuju hakikat).

Bagi Rumi, Husamuddin bukanlah sekadar pendengar atau penulis; ia adalah sumber inspirasi itu sendiri. Tanpanya, "kecapi syair Masnavi" menjadi bisu dan tak selaras. Kembalinya Husamuddin dari "lautan" ke "tepian"—yakni, kembali ke interaksi duniawi dan siap untuk mendengarkan lagi—adalah momen ketika Rumi bisa kembali "memainkan" syair-syairnya. Dengan kata lain, aliran ilham yang terhenti kini mengalir kembali, dan proses kreatif penyusunan Masnavi dapat dilanjutkan.

Dieser Vers markiert den Beginn des zweiten Buches des Masnavi nach einer etwa zweijährigen Unterbrechung. Rumi verwendet hier kraftvolle Bilder, um die Rückkehr seines geliebten Schülers und Anregers, Husam al-Din Chalabi, zu beschreiben.

Husam al-Dins spiritueller Rückzug wird als eine Reise ins „Meer“ (دریا) der göttlichen Wirklichkeiten dargestellt. Seine Rückkehr ist eine Bewegung „zum Gestade“ (سوی ساحل), zurück in die Welt der Form und des Ausdrucks. Diese Rückkehr ist das entscheidende Ereignis, das die Fortsetzung des Werkes ermöglicht.

Das zweite Bild ist das der Musik. Die „Harfe der Dichtung des Masnavi“ (چنگ شعر مثنوی) war während Husam al-Dins Abwesenheit verstummt oder verstimmt. Mit seiner Wiederkehr wird sie „wieder gestimmt“ (با‌ساز گشت), und die göttliche Melodie des Epos kann wieder erklingen. Für Rumi war die Dichtung kein einsamer Akt, sondern ein dialogisches Geschehen, das durch die empfangende und spiegelnde Präsenz Husam al-Dins ausgelöst wurde.

This couplet marks the resumption of the Masnavi after a two-year hiatus between Book 1 and Book 2. Rumi explains that the cause of the delay was his beloved disciple and scribe, Husam al-Din Chalabi, who had withdrawn into a profound spiritual state, which Rumi describes metaphorically as a journey to the "heights of heaven" (M2:3) or a dive into the "sea" of divine realities.

The imagery here is precise. The "sea" (daryā) represents the formless, overwhelming ocean of mystical experience and divine unity. The "shore" (sāḥil) represents the world of form, language, and relationship, where poetry can be composed and shared. Husam al-Din's return from that sea to the shore of ordinary life was the necessary condition for the "harp of the Masnavi's poetry" to be tuned again. Rumi portrays himself as an instrument that only sounds when played by his muse, Husam al-Din. Without his friend's presence and prompting, the creative flow ceased; with his return, the music could begin anew.

این بیت، ادامۀ توضیح مولانا دربارۀ علت تأخیر در سرودن دفتر دوم مثنوی است. او از سرگیری کار را به بازگشت یار و انگیزه‌بخش خود، حسام‌الدین چلبی، پیوند می‌زند.

مولانا غیبت حسام‌الدین را به سفری در «دریای حقایق» تشبیه می‌کند؛ یک غرق شدن در عوالم معنوی که او را از جهان خاکی دور کرده بود. «بازگشت به ساحل» در اینجا به معنای بازگشت او به زندگی روزمره و به کنار مولاناست. این بازگشت، شرط لازم برای جاری شدن دوباره شعر مثنوی است.

تصویر «چنگ شعر مثنوی» بسیار گویاست. مثنوی مانند یک ساز موسیقی است که برای نواختن و کوک شدن، به حضور و الهام حسام‌الدین نیاز دارد. با بازگشت او، این ساز خاموش دوباره «باساز» می‌شود، یعنی کوک می‌شود و نغمه‌اش به گوش می‌رسد. به این ترتیب، مولانا تأکید می‌کند که مثنوی محصول یک جوشش درونی است که در حضور یک مخاطب و همراه خاص به فعلیت می‌رسد، نه یک فعالیت ادبی صرف.