M2:844 — پادشاهی دو غلام ارزان خرید / با یکی زان دو سخن گفت و شنید

این بیت، صحنه‌ی آغازین یک حکایت تمثیلی را ترسیم می‌کند. پادشاه، که نماد انسانِ جویای حقیقت یا پیر و مرشد است، دو غلام را «ارزان» می‌خرد. این ارزانی می‌تواند به ظاهر بی‌ارزش یا ناشناخته بودن آنها اشاره داشته باشد. اما پادشاه به ظاهر بسنده نمی‌کند و بلافاصله یکی از آنها را به محک آزمایش می‌گذارد.

آزمون او نه کاری دشوار، که «سخن گفتن و شنیدن» است. در نگاه مولانا، زبان کلید شناخت باطن آدمی است. همانطور که در ابیات بعدی می‌آید، «آدمی مخفیست در زیر زبان». پادشاه با این گفتگوی ساده، در حال کنار زدن پرده‌ی ظاهر و نگریستن به گنج یا گندم درون آن غلام است. این عمل، یعنی شناختن جوهر انسان‌ها از ورای صورت ظاهری‌شان، یکی از مضامین اصلی مثنوی است. داستان نشان می‌دهد که چگونه یک گفتگوی ساده می‌تواند حقیقت درونی یک فرد را آشکار سازد و ارزش واقعی او را، که در قیمت خریدش پنهان بود، بنمایاند.